R¡¹à} "³Îå} R¡[ÎKã ³[ošå[¹ [k¡ìÚi¡¹ # 49
|
³[ošå¹ã [k¡ìÚi¡¹Kã t¡àºà šà쳺 l¡ü\à*, ¯à}ì=àÒü W¡à*ì=àÒü¤à ë>àUàJö¤à íÒÑ•à³ A¡àÒû¡àÒüºàºKã šå[X "³Îå} =¤A¡ ÒU;>à [>}[Å}ºA¡šà ³t¡³ƒà ³ÒàA—¡à t¡àÒü¤} ëJàR¡ƒà¹A¡šà ³t¡³ƒå A¡³ìƒï¤ì>àì> ÒàÚ¤[Î tå¡}ƒà ºà[Aá¤à ³ãì¹àº 'ìJàÚ>à ÒU;>à ëÚ}[>}¤à ÒàÚ¤[Î ³ã*Òü¤Kã ³¹³W¡;[>ú W¡à*¹àA—¡à R¡[΃Kã W¡[Ò 65¡ú 70 ë¹à³Kã ³³àR¡ƒà ³ã칚 ó¡à[J¤à º³ƒ³[ÎKã ³ãì¹àº "ƒåKã ³¹v¡û¡à íÒÑ•à³ A¡àÒû¡àÒüºàºÎå "³[>ú R¡[Î[ƒ ³à캳Kã [k¡ìÚi¡¹Kã ¯à}ì=àÒü W¡à*ì=àÒü¤à "[Î>à šå[X ëW¡R¡ì\º ëºàÒüƒå>à ºàÒü¹³ìº–ƒà t¡>Ò> Ò>Jø¤à ³tå¡} "[΃[ƒ A¡Úàƒà [>R¡´Ãv¡ûö¡¤à ³ãì¹àº "[΃à >v¡>à tå¡}ƒà ºàA¡šà ³ãì¹àº A¡Úà>Îå [=¤[ƒ 뺜¡>à [=¹A¡[JK[>ú A¡àÒû¡àÒüºàºKã [k¡ìÚi¡¹Kã ¯àÒR¡ A¡Úà Ò}ºA¡[JK[>ú ³ÒàA¡šå Úà³—à [=¹A¡[J[>ú
"R¡à} *Òü¤>à ³à캳Kã "[>Ç¡¤à ºàgà* "³[ƒ ¤õ[i¡ÅA¡ã ëºàÒüº³ íºR¡àA¡ ³ìÚA¡ìÅ}>à JR¡ìÒÎå ³ãì¹àº t¡à[‰îR¡ íW¡ì=} A¡Úà[ƒ ó¡}[Jƒ¤à >ìv¡ú ³t¡³ƒåKã íºR¡àA—¡à Jå;ìųKã W¡àA¡ t¡àR¡¤à ë=àA¡Ò–ƒå>à ³šà–ƒà ëW¡R¡ =àìƒàA¡šà Úàì¹àÒü ÒàÚƒå>à 1939 [ƒìδ¬¹ 12 ƒà ³[ošå¹Kã ³ó¡³ A¡ÚàƒKã ºàA¡šà >åšã ³Úà³—à ëÒï[J¤à #ìÒï R¡[ÎÎå >åšã ºàº ÒàÚ>à JR¡>ƒå>à "ì=ï¤ã Òü³à[Å}¤å [>}[Å}>[¹ú ³t¡³ƒåKã "àÎà³ ¹àÒüó¡ºÎA¡ã [Îó¡àÒü[Å} "ƒå>à ³ãW¡³ Òü³à[Å} "ƒå¤å Å}UãÄà [=–ƒå>à #R¡à} šàA¡t¡A—¡Ò>[Jú "ƒå¤å Ò>¤à íºy¤à Òü³à[Å} "ƒåKã ë=ï>à>à šå}¡ 24Kã ³>å}ƒà ³šà–ƒà ëW¡R¡ =àìƒàA¡šKã *ƒ¢¹ "ìƒà A¡A¡=;[J ú
[ƒìδ¬¹ 12 "ƒåKã ³tå¡} ÒüAå¡Òü Aå¡Òüƒ>à º³Úà>¤à Òü¹à¤t¡ A¡àáใKã ÒÀAá¤ƒà ³šà–ƒà ëW¡R¡ =àìƒàA¡šà [=}¤Kã #ìÒï "ƒåKã ºå[W¡}¤à *Òü¤ã>¤à ÒàÚ\¤ƒà Úà[¤ƒå>à Òü¹à¤t¡>à >åšã[Å}Kã #ìÒï "ƒå W¡à*>à ³ìt¡} šà}[Jú Îåš—t¡Kã [ƒìδ¬¹ 12Kã ³tå¡} >å[³; 25 íº¹Kà šå[ºÎ ¤à\๠ëÒï[\A—¡à ÚàÒüÑHæºKã ³ó¡³ "[΃à #ìÒï "ƒåKã ³ã󡳃à Òü¹à¤t¡>à ¯à R¡à}¤ƒà ‘'ìJàÚ>à ëi¡ìºNøà³ *[ó¡ÎA¡ã ë=ïìƒàA¡ A¡à*ó¡ìƒú ëW¡R¡ JåÚà "³à šãÚå Òàڹ硤ƒà ë>à}î³ ¤t¡, ÎUã> "³[ƒ ëW¡} JåÚà "³Kã ³×v¡à #ìJ} *Òü>à [š¹A¡[J¤à, 'ìJàÚ>à ë\º W¡R¡¤à [A¡ó¡³ ë=àìv¡û¡ ÒàÚ>à \à>å¯à¹ã 7, 1940Kã ³ã󡳃à Òàڹ硤KンA¡ Òü¹à¤t¡šå ó¡àƒå>à íºR¡àA—¡à W¡[Ò "׳ íA¡Ç¡³ÅR¡ƒà >³[Å>[J ú
³t¡³ƒåKã JåÄàÒü "ƒå "R¡A¡šKã ³ÅA¡[>ú Jå;ìųKã W¡àA¡ t¡àR¡¤à ë=àA¡Ò–ƒå>à "¯à¤à A¡Úà W¡³\¹¤à ³ãÚà³—à [Ò}>¤Kã ºà씂}>[Jú ">à ºàìÚ}Kã Jåìƒà}W¡à¤à Úà³—à "¯à¤à *Òü[¹îR¡ ³t¡³ƒåƒà ëJàR¡ Òà´¬Kã ºàÒüW¡;Îå Åì–ƒàAáA¡[Jú ³t¡³ƒåKã W¡³\¹¤à ³ãÚà³—à ëš–ƒ¤Kã ëš–ƒ¤>à =À¤à "³´¬à šå[X ³¹A¡ "ƒåƒà 1941Kã \à>å¯à¹ã =à\;A¡ã t¡à} 7 >å[³ƒà}¯àÒü¹³ ÚàW¡R¡¤à ³tå¡}ƒà Òü´£¡àºKã íA¡Åà³ì=à} =à}\³ íº¹v¡û¡à íÒÑ•à³ ÅàîKƒà "R¡à} "³à t¡àÒü¤} ëJàR¡ƒà¹A¡[Jú "R¡à} "ìƒà Úà³—à ‹å³-‹à³ƒà ÒüšàÄ[W¡}¤à šàR¡ì=àA¡šà *Òü[Jìƒ ³¹³[ƒ ³t¡³ìƒà [³×º ëW¡Uå³-ìW¡Uà>¤à ³t¡³ "³[>ú "ƒå¤å "R¡à} "ìƒà R¡[ÎKã Úå³ì=à} Jå[ƒ}ƒà [W¡>ó¡à šå>[¹¤à ³[³} íÒÑ•à³ A¡àÒû¡àÒüºàº "ƒå[>ú
t¡àÒü¤} ëJàR¡ƒà¹A¡šƒà R¡àÚ[¹¤à [šAá¤à >¯à "ƒå>à šìº³ *Òü¤ã ³ÅàKã >å}[Ź¤ã ³àÚì=àR¡¤å ³[³ Åà[³ l¡ü¤à ëÒï¹A¡šƒà R¡àÚ[¹¤à ³t¡³[>ú šãAá¤à Jå;Åà[Å} "ƒå¤å šìº³ *Òü¤ã ³JàK㠺崬å-ºå´¬å Åà¤à ³Jå;>à >å}[Å>à >à>¤ã¤à ëÒï¹A¡šƒà R¡àÚ[¹¤à ³t¡³[>ú Îåš—t¡Kã =à "׳Jv¡û¡ R¡àÚ[¹¤à ³t¡³ "ƒåƒà t¡³[=¹¤à "[Ťà ëA¡ï¤à ºàÒü "ƒå>à A¡àÒû¡àÒüºàºKã ³³à "ƒå¤å =à 3Kã [š[Aá¤à "R¡à} "ƒåKã t¡àÒü¤}ƒKã ëÅvå¡>à šå¤ã[J ú ³t¡³ƒåKã ëJàR¡ Òà´¬Kã ºàÒüW¡;, ºàÒü>à "ìW¡ï¤à "ƒå>à šåƒå>à W¡;ìJö A¡[¹Îå JR¡\[‰¤à Ç¡š—t¡Kã =à t¡¹ç¡A¡Jv¡û¡à R¡àÚ[¹¤à, "R¡à} "ìƒà ÒàR¡º¤à ó¡³å} "ƒåƒà ³³à>à "³åA¡ ëA¡à>J;[š‰¤à "R¡à} "³Kã >à*Ç¡³ *ÒüìÒïì¹ú
"ÎåA¡ =ì´¶àÒü A¡àÚ¤à t¡àÒü¤} ³šåKã ë>à}ƒ³ "[Τå t¡àÒü¤} ³ãì¹àº t¡à[‰¤à "R¡à} "ƒå>[ƒ A¡ƒàÒüƒKã JR¡¤à R¡³K[>ú ³³àKã ³t¡´¬àv¡û¡à [>R¡àÒüƒ>à ³åWå¡ A¡ÚàKã ³³àKã [³>å}[ÅKà ëºàÚ>>à ÅàÄ\Kƒ¤à "R¡à} "ìƒà "³åA¡Îå "ìšàA¡šà ³šàKà A¡àÚ>ì¹ú Ú崬ຠšå[X º´¬ãƒà ëJàR¡ƒà¹A¡šƒà R¡àÚ[¹¤à "ìšàA¡šà ³šà¤å} "ƒåÎå A¡A¡R¡à*>>à ³t¡³ J¹à íº¹´ÃKà ³Úå³ =àìƒàv¡û¡>à "ìt¡àÙà >åšã "³Kà Ú崬ຠšå[X ëº>[³ÄìJøú šãAáã¤à "R¡à} "ƒå>à ³šåA¡ Úà*‰¤à ³À¤à >à*Ç¡³ ó¡³å} "ƒåƒà A¡>à>Îå ëA¡à>J;[šƒ>à t¡à³—à A¡šìÒï[¹ ú *씂àA¡šà t¡àÒü¤} ³šå ³ÒàB¡ã "¯à ¯à¹ã "³Kã ºãºà "³[> ú "R¡à} "[ÎKã šå[X¤å W¡àìÚàA¡ >à*ìÚàB¡ƒ¤à šìº³ šì”‚ï "[>Kã [³}ìÚ}JàKã šå[X ¯à¹ã "³à ëÒA¡ ëÒï¹A¡šKã ¯àîÒ šì¹} "³Jv¡û¡}ó¡à*¤à ³šåR¡ó¡àƒ>à =´¬ã¹³ì‰ [šAá¤à "R¡à} >¯à "ìƒà ú
"ƒå¤å ³³à ³šà "³v¡Îå >à*ìA¡à>¤ã>¤à íºy¤à "R¡à} "ƒåKã ºàÒü¤B¡ã ¯à¹ã "³[ƒ A¡>à JR¡ƒ>à ëºàvå¡>à íº¹ì´Ãú "ƒåP¡´¬à ³³à ³šà "³v¡Îå íº¤à "R¡à} "ìƒà A¡àÒû¡àÒüºàº¤å ëšàA¡šà íÒÑ•à³ šãÅB¡ã ³Úà´¬à íÒÑ•à³ "R¡à}ìt¡à´¬ã "³Îå} ³ÒàB¡ã ëºàÚ>¤ã íÒÑ•à³ *}¤ã ºàÒüÅø³ [>ìR¡àº "K>ã "[>>à [š[Aá¤à "R¡à} A¡àÒû¡àÒüºàº¤å ëºïJ;tå¡>à ³=àƒà ëW¡;>à ëA¡à–ƒå>à >à*ìÚàA¡ìJøú "ƒå¤å "¯à¤[ƒ [š[Aá¤à "R¡à} "ƒåKã ºà´Ã¤à ³šåA¡ "ƒåKã ëJàÀà}Kã ³×; [ÅÄ>¤à l¡üšàÒü, šàî´¬ "ƒå[ƒ "¯à¤Kã ³ÅA¡[>ú ³³àì¤àA¡ "K[>>à ëJà³ì>ï¤ã A¡ÚàKã ë=àR¡[\–ƒà 뺜¡æ>à ëJàÀà}Kã ë=ï\à> [>ƒå>à "R¡à} "ƒå ³šåA¡ =Ĥà ëÒà;>¹A¡[Jú A¡[¹P¡´¬ƒà "ì=R¡¤à "[Ò}ƒà, >å}[=ºƒà ëJàÀà} ³×; [ÅÄ>¤à W¡àB¡ã W¡ì¤àÄà ëJàÀà} *Òü>à Òü> "R¡à} "[ÎKã šå[X "[Ît¡[ƒ A¡ÀìK J> ³šº "³[ƒ ³³àì¤àA—¡à >à*ìA¡à>¤ã¹A¡Òüú
"Îå³—à A¡àÒû¡àÒüºàº "¯à¤à, ëÅ;>-JàÒü>¤>à šãA¡ =À¤à šå[X ëA¡ï¤à íºšàA¡ íºÒà*Kã šãAá¤à A¡àR¡Jåº "ƒåƒKã šàì–ƒà} *Òü>à [ºJ;ºA¡ ³šå}-³î¹ J¹-J¹à ó¡à¹v¡ûå¡>à ³îÒ t¡´¬Kã ëJàR¡W¡v¡à Òü´£¡àº ë¯Ê¡A¡ã Òà*¤³ ³¹A¡ íA¡Åà³ íºA¡àÒüƒà íº¤à Úà³—à ºã¹¤à ÒàÒüÑHæº "³à *Òü[¹¤à Jà-Òü´£¡àº ÒàÒüÑHæºƒà ³îÒ t¡´¬à ëÒï[Jú A¡àÒû¡àÒüºàº ÑHæº "ìÎ W塳—Kã ³îÒ t¡´£¡¡³Jv¡û¡à *Òü[Jìƒú "ìšàA¡šã ³³à ëA¡à}Jà³ [>ìR¡àº íÒÑ•à³ *}¤ã ¤ã‹å³å[JKã ëJàÒü[¹ >à*ó¡³ t¡àó¡³ íºA¡àÒü "³[>ú ³ó¡³ "[΃[> íÒÑ•à³ A¡àÒû¡àÒüºàºKã šå[XKã [k¡ìÚi¡¹Kã ëJàR¡W¡; ëÒï¹A¡[J¤Îåú ³ó¡³ "[Î A¡àÒû¡àÒüºàºKã "ìšàA¡šã Òü³àKã íºA¡àÒü ëJàÒü[¹ >à*ó¡³ t¡àó¡³ *Òü¤>à ë>àUàJö¤ã Òü³à "ƒå>à A¡àÒû¡àÒüºàº¤å "³åA¡ >à*ìA¡à>¤P¡³ ë=àA¡[Jú A¡àÒû¡àÒüºàº>à ÑHæº "[΃à t¡´¬à ³t¡³ "[΃à ÑHæºKã ³îÒì¹àÒü[Å}Kã ëÎìyû¡i¡[¹ ó¡à*¤à *Òüƒå>à [k¡ìÚi¡¹ Nøç¡š "³à ëųƒå>à ιѬt¡ã šå\àƒà l¡öà³àKã ºå[W¡}¤à, &v¡û¡¹ *Òü>à ¤ã¹ [i¡ìA¡–ƒø[\; ëšÃ[Îƒà ³Åà³A¡ [i¡ìA¡–ƒø[\; Åàƒå>à ºãºà ÅàÄ[Jú
³t¡³ "³ƒà ³[ošå¹Kã ÑHæº "Úà´¬à ιѬt¡ã šå\à "[Î Úà³—à W¡à*>à W¡à*>à ët¡ï>¹´¶ãú "W¡à-"=A¡, "Òà*-"=å³ ³¹ç¡ *Òü>à ëW¡R¡šàA¡, "[t¡R¡¤à, Ò¯àÒü ³àÒüì¹à}¤ã ë=à}¤à ëÚ>ƒå>à W¡à¤à ³îÒKã ºàÒüì¹´¬ã Jå¹ç¡´¬à #îÅ ë>à}³àÒü íÅì¹} [=¤à l¡öà³à ÅàÄ¤à ³Úà³ "³à W¡x>¹´¶ãú ³[ÎKã >å[³; "[Îƒà ³îÒKã ºàÒüì¹´¬ãKã Jå¹ç¡´¬à *\à¤å Jå¹ç¡³\¤ƒà >v¡>à Úà³—à ³¹ç¡ *Òü¤à º³ƒ³[ÎKã Cultural Importance "³Îå *Òü¹´¶ãú
"Îå´•à ιѬt¡ã šå\à "[Î>à A¡àÒû¡àÒüºàºKã >å}ƒà ëºà;tå¡>à íº¹´¬à [k¡ìÚi¡¹ "ài¢¡A¡ã íÒ[Å}¤ƒå ³A¡à ó¡Äà ëó¡àR¡ìƒàAá>¤à ³ó¡³ "³à *Òü¹A¡[Jú "R¡à}[ƒ [>}=àƒà JR¡R¡ã ÒàÚ¤P¡´•à ë>à}³à ³à캳Kã ó¡à*¹¤à [k¡ìÚi¡¹Kã A¡àÒû¡àÒüºàº *Òü¹B¡ƒ¤à ëJàR¡W¡; "ƒå ³ó¡³[΃Kã ëÒïìJöú [>}[Å}¤à Úà¤[ƒ A¡àÒû¡àÒüºàºKã A¡ºàKã ëJàR¡W¡; "[Îƒà ³ÒàB¡ã šà¹ã-šå¹ã ëÚ}ºA¡šà ³t¡³ƒà ³ó¡³ "[Î Úà³—à ëÒÄà ³¹ç¡ *Òü¹[Aá¤Kã ³¹³ "³[ƒ ³ÒàB¡ã Òü³àKã ëšàA¡ó¡³ Åàó¡³ *Òü[J¤à "[Î[>ú A¡àÒû¡àÒüºàºKã Òü³å} ³>å} šà¹ã-šå¹ãƒà A¡àÒû¡àÒüºàºKã šå[Xƒà A¡ºàKã #Kã #óå¡; ëÒï¹A¡ó¡³ "[Î ³ÒàB¡ã "ìšàA¡šã ³³à ëA¡à}Jà³ [>ìR¡àº ¤ã‹å³å[J "[ÎJv¡û¡¡[>ú ¤ã‹å³å[J 1940-41 Kã ³t¡³ "ƒåKã Úà³—à ³[³} íº¤ã ³å¹} ët¡ï>à ¹àÅã íº¤ã >t¡ Î}[A¡v¢¡> íÅÅA¡šã "³[>ú ³ÒàB¡ã íÅÅv¡û¡à ëš>¤ã¹ƒå>à ¤å‹W¡–ƒø ³Òà¹à\>à 볃º>[W¡}¤à šãƒå>à ÒüA¡àÒü Jå³—[J¤à íÅÅA¡šã "³[> ÒàÚ>à ë>àUàJø¤à *\à A¡àÒû¡àÒüºàºKã ëºàÚ>¤ã ÅA—¡àÒü¹¤ã &ìC¡öÎ íÒÑ•à³ Åà¤ã[y>Îå ÒàÚú "[ÎP¡´¬à A¡ºàKã # "[Î>à A¡àÒû¡àÒüºàº¤å ³šå}ó¡à>à >à*ìA¡à>¤à R¡´Ã³‰¤Îå R¡[Î[ƒ ³³àKã # "ƒå>à A¡àÒû¡àÒüºàº>à ³³àK㠳󡳃Kã ³šå}ó¡à¤à A¡ºàKã >à*ìA¡àg¤à ÒàÚ¤ƒå *Òüƒå>à ³à캳Kã [k¡ìÚi¡¹Kã íºìt¡àR¡ƒà ëºÙà R¡³\ƒå>à ³³àKã ëJàÀà}Kã º³>¤å [Å}¤à R¡³\[¹ ú
"ƒåKà "ìt¡àÙà ¯àó¡³ "³>à A¡àÒû¡àÒüºàºKã [k¡ìÚi¡¹Kã ëJàR¡W¡v¡à "ìW¡ï¤à ³ìt¡} šà}ºA¡[J¤Kã ³t¡à}ƒà Kanhailal and Savitri in making theatre ÒàÚ>à [³}ì=à>¤à ÎUãt¡ >ài¡A¡ &A¡àƒ³ãKã [º}J;[J¤à W¡[Ò 50 Ç¡¹A¡šKã published on the occasion of Ranga Swarna, Golden Jubili Theatre Festival 2003 Kã ëW¡ìó¡àR¡ ³tå¡} ÒüÄà ÒàÚ[¹¤[ƒ, : Fortunately his uncle who was the elder brother of his father turned out to be a man deeply interested in music and theatre. Kanhailal became a devoted follower of his uncle and through him he came to be acquainted with the traditional theatre form called Moirang Parva and the western model of Proscenium Manipuri Theatre which was just fledgeling.
³ÒàA—¡à Jà-Òü´£¡àº ÒàÚÑH溃à t¡[´ÃîR¡ ³Åàƒà [k¡ìÚi¡¹ ët¡ï[>}¤Kã #׺ "[Î[ƒ A¡>à A¡>à>Îå Òü>[Å>¤à ët¡ïƒ>à ëÒï¹A¡[Jú ³ÒàA—¡à ³îÒì¹àÒü[Å}Kã ëÎìyû¡i¡[¹ "³à *Òü>à ºãºà A¡à}¤å "ƒå ëųƒ>à ³ìR¡à–ƒà íº¤à ëó¡àR¡ìƒà[A—¡}¤Kã #׺ "[Î Úà³—à A¡Äà ºàAá-ó¡à> R¡³ƒ¤à ³t¡³ "³à *Òü[Jú ³¹³ "ƒå>à ιѬ[t¡ šå\àKà ³[¹ íº>>à ³îÒì¹àÒü ³Úà³ íšÅà J¹à-J¹à JàÚK;>ƒå>à ºãºà t¡´•¤à l¡ü;>¤à ëÒà;î> ú [k¡ìÚi¡¹ƒà šåR¡à* R¡à*[Jƒå>à >å[³ƒà} Ú峃à Ò–ƒ>à ÑH溃à íºì=àA¡Òüú "ìÅೃ>à ³ÒàA¡šå ëÚàA¡W¡¹ã ³³àì¤àA—¡à A¡àÒû¡àÒüºàº¤å ëÚàA¡W¡¤ã ³³àì¤àA¡ "K>ã>à ³W¡à¤å Úà³—à ºå>à ët¡ïî\ú íºA¡àÒü ³ãÚà³—Îå "K>ã¤å ‘A¡àÒû¡àÒü³à’ ÒàÚ>à JR¡î>ú Soft, Trembling tone "ìÚàA¡šã ³³à>à "[Ò}Wå¡Ùà [³; A¡Aáà "³v¡à l¡üÒü[Å–ƒ>à ³W¡à ÒÀA¡šà R¡àÒü[¹ú ÒÀA¡³–ƒø¤ƒà ë>à} R¡à>óå¡} R¡à>óå¡} ët¡ï¹A¡šà ³ã[W¡A¡-³ã¹à*ìJຠt¡à‰¤à "[Ò} "ƒåƒà "[A¡¤à "³v¡à Úà*ƒ>à ³W¡à >å}[ŤKã í³W¡àA—¡à ëºàÄà ó¡³å}ƒKã ëÒïKvå¡>à ³W¡à>à t¡[´Ã¤à Jà-Òü´£¡àº ÑHæº t¡´•à ºàA¡Òüú "[Ò}Kã tå¡[³;ó¡à*¤à šàÒü‰¤à ³t¡³ "ƒåƒà ë³ï>Òà "³>à t¡[ó¡}-t¡[ó¡} ºàA¡šƒå l¡ü¤ƒà R¡Äà ¯à[A¡} W¡;A¡>¤à "Òº "³>à R¡A—¡à šàJ;>à "ÎåA¡ "R¡>¤[΃à íA¡ìƒïì¹! A¡ƒàÒüƒà W¡;[º¤ì>à? ÒàÚ>à Ò}ºA¡šƒà ‘îA¡ì>à ÒüW¡à [=¤à W¡;[º¤[>’ ÒàÚ>à R¡[ÎÎå *\à A¡àÒû¡àÒüKã ëºàÚ>¤ã>à ¯à¹ã "[Î ºã¤ãú
[email protected]
"R¡à} *Òü¤>à ³à캳Kã "[>Ç¡¤à ºàgà* "³[ƒ ¤õ[i¡ÅA¡ã ëºàÒüº³ íºR¡àA¡ ³ìÚA¡ìÅ}>à JR¡ìÒÎå ³ãì¹àº t¡à[‰îR¡ íW¡ì=} A¡Úà[ƒ ó¡}[Jƒ¤à >ìv¡ú ³t¡³ƒåKã íºR¡àA—¡à Jå;ìųKã W¡àA¡ t¡àR¡¤à ë=àA¡Ò–ƒå>à ³šà–ƒà ëW¡R¡ =àìƒàA¡šà Úàì¹àÒü ÒàÚƒå>à 1939 [ƒìδ¬¹ 12 ƒà ³[ošå¹Kã ³ó¡³ A¡ÚàƒKã ºàA¡šà >åšã ³Úà³—à ëÒï[J¤à #ìÒï R¡[ÎÎå >åšã ºàº ÒàÚ>à JR¡>ƒå>à "ì=ï¤ã Òü³à[Å}¤å [>}[Å}>[¹ú ³t¡³ƒåKã "àÎà³ ¹àÒüó¡ºÎA¡ã [Îó¡àÒü[Å} "ƒå>à ³ãW¡³ Òü³à[Å} "ƒå¤å Å}UãÄà [=–ƒå>à #R¡à} šàA¡t¡A—¡Ò>[Jú "ƒå¤å Ò>¤à íºy¤à Òü³à[Å} "ƒåKã ë=ï>à>à šå}¡ 24Kã ³>å}ƒà ³šà–ƒà ëW¡R¡ =àìƒàA¡šKã *ƒ¢¹ "ìƒà A¡A¡=;[J ú
[ƒìδ¬¹ 12 "ƒåKã ³tå¡} ÒüAå¡Òü Aå¡Òüƒ>à º³Úà>¤à Òü¹à¤t¡ A¡àáใKã ÒÀAá¤ƒà ³šà–ƒà ëW¡R¡ =àìƒàA¡šà [=}¤Kã #ìÒï "ƒåKã ºå[W¡}¤à *Òü¤ã>¤à ÒàÚ\¤ƒà Úà[¤ƒå>à Òü¹à¤t¡>à >åšã[Å}Kã #ìÒï "ƒå W¡à*>à ³ìt¡} šà}[Jú Îåš—t¡Kã [ƒìδ¬¹ 12Kã ³tå¡} >å[³; 25 íº¹Kà šå[ºÎ ¤à\๠ëÒï[\A—¡à ÚàÒüÑHæºKã ³ó¡³ "[΃à #ìÒï "ƒåKã ³ã󡳃à Òü¹à¤t¡>à ¯à R¡à}¤ƒà ‘'ìJàÚ>à ëi¡ìºNøà³ *[ó¡ÎA¡ã ë=ïìƒàA¡ A¡à*ó¡ìƒú ëW¡R¡ JåÚà "³à šãÚå Òàڹ硤ƒà ë>à}î³ ¤t¡, ÎUã> "³[ƒ ëW¡} JåÚà "³Kã ³×v¡à #ìJ} *Òü>à [š¹A¡[J¤à, 'ìJàÚ>à ë\º W¡R¡¤à [A¡ó¡³ ë=àìv¡û¡ ÒàÚ>à \à>å¯à¹ã 7, 1940Kã ³ã󡳃à Òàڹ硤KンA¡ Òü¹à¤t¡šå ó¡àƒå>à íºR¡àA—¡à W¡[Ò "׳ íA¡Ç¡³ÅR¡ƒà >³[Å>[J ú
³t¡³ƒåKã JåÄàÒü "ƒå "R¡A¡šKã ³ÅA¡[>ú Jå;ìųKã W¡àA¡ t¡àR¡¤à ë=àA¡Ò–ƒå>à "¯à¤à A¡Úà W¡³\¹¤à ³ãÚà³—à [Ò}>¤Kã ºà씂}>[Jú ">à ºàìÚ}Kã Jåìƒà}W¡à¤à Úà³—à "¯à¤à *Òü[¹îR¡ ³t¡³ƒåƒà ëJàR¡ Òà´¬Kã ºàÒüW¡;Îå Åì–ƒàAáA¡[Jú ³t¡³ƒåKã W¡³\¹¤à ³ãÚà³—à ëš–ƒ¤Kã ëš–ƒ¤>à =À¤à "³´¬à šå[X ³¹A¡ "ƒåƒà 1941Kã \à>å¯à¹ã =à\;A¡ã t¡à} 7 >å[³ƒà}¯àÒü¹³ ÚàW¡R¡¤à ³tå¡}ƒà Òü´£¡àºKã íA¡Åà³ì=à} =à}\³ íº¹v¡û¡à íÒÑ•à³ ÅàîKƒà "R¡à} "³à t¡àÒü¤} ëJàR¡ƒà¹A¡[Jú "R¡à} "ìƒà Úà³—à ‹å³-‹à³ƒà ÒüšàÄ[W¡}¤à šàR¡ì=àA¡šà *Òü[Jìƒ ³¹³[ƒ ³t¡³ìƒà [³×º ëW¡Uå³-ìW¡Uà>¤à ³t¡³ "³[>ú "ƒå¤å "R¡à} "ìƒà R¡[ÎKã Úå³ì=à} Jå[ƒ}ƒà [W¡>ó¡à šå>[¹¤à ³[³} íÒÑ•à³ A¡àÒû¡àÒüºàº "ƒå[>ú
t¡àÒü¤} ëJàR¡ƒà¹A¡šƒà R¡àÚ[¹¤à [šAá¤à >¯à "ƒå>à šìº³ *Òü¤ã ³ÅàKã >å}[Ź¤ã ³àÚì=àR¡¤å ³[³ Åà[³ l¡ü¤à ëÒï¹A¡šƒà R¡àÚ[¹¤à ³t¡³[>ú šãAá¤à Jå;Åà[Å} "ƒå¤å šìº³ *Òü¤ã ³JàK㠺崬å-ºå´¬å Åà¤à ³Jå;>à >å}[Å>à >à>¤ã¤à ëÒï¹A¡šƒà R¡àÚ[¹¤à ³t¡³[>ú Îåš—t¡Kã =à "׳Jv¡û¡ R¡àÚ[¹¤à ³t¡³ "ƒåƒà t¡³[=¹¤à "[Ťà ëA¡ï¤à ºàÒü "ƒå>à A¡àÒû¡àÒüºàºKã ³³à "ƒå¤å =à 3Kã [š[Aá¤à "R¡à} "ƒåKã t¡àÒü¤}ƒKã ëÅvå¡>à šå¤ã[J ú ³t¡³ƒåKã ëJàR¡ Òà´¬Kã ºàÒüW¡;, ºàÒü>à "ìW¡ï¤à "ƒå>à šåƒå>à W¡;ìJö A¡[¹Îå JR¡\[‰¤à Ç¡š—t¡Kã =à t¡¹ç¡A¡Jv¡û¡à R¡àÚ[¹¤à, "R¡à} "ìƒà ÒàR¡º¤à ó¡³å} "ƒåƒà ³³à>à "³åA¡ ëA¡à>J;[š‰¤à "R¡à} "³Kã >à*Ç¡³ *ÒüìÒïì¹ú
"ÎåA¡ =ì´¶àÒü A¡àÚ¤à t¡àÒü¤} ³šåKã ë>à}ƒ³ "[Τå t¡àÒü¤} ³ãì¹àº t¡à[‰¤à "R¡à} "ƒå>[ƒ A¡ƒàÒüƒKã JR¡¤à R¡³K[>ú ³³àKã ³t¡´¬àv¡û¡à [>R¡àÒüƒ>à ³åWå¡ A¡ÚàKã ³³àKã [³>å}[ÅKà ëºàÚ>>à ÅàÄ\Kƒ¤à "R¡à} "ìƒà "³åA¡Îå "ìšàA¡šà ³šàKà A¡àÚ>ì¹ú Ú崬ຠšå[X º´¬ãƒà ëJàR¡ƒà¹A¡šƒà R¡àÚ[¹¤à "ìšàA¡šà ³šà¤å} "ƒåÎå A¡A¡R¡à*>>à ³t¡³ J¹à íº¹´ÃKà ³Úå³ =àìƒàv¡û¡>à "ìt¡àÙà >åšã "³Kà Ú崬ຠšå[X ëº>[³ÄìJøú šãAáã¤à "R¡à} "ƒå>à ³šåA¡ Úà*‰¤à ³À¤à >à*Ç¡³ ó¡³å} "ƒåƒà A¡>à>Îå ëA¡à>J;[šƒ>à t¡à³—à A¡šìÒï[¹ ú *씂àA¡šà t¡àÒü¤} ³šå ³ÒàB¡ã "¯à ¯à¹ã "³Kã ºãºà "³[> ú "R¡à} "[ÎKã šå[X¤å W¡àìÚàA¡ >à*ìÚàB¡ƒ¤à šìº³ šì”‚ï "[>Kã [³}ìÚ}JàKã šå[X ¯à¹ã "³à ëÒA¡ ëÒï¹A¡šKã ¯àîÒ šì¹} "³Jv¡û¡}ó¡à*¤à ³šåR¡ó¡àƒ>à =´¬ã¹³ì‰ [šAá¤à "R¡à} >¯à "ìƒà ú
"ƒå¤å ³³à ³šà "³v¡Îå >à*ìA¡à>¤ã>¤à íºy¤à "R¡à} "ƒåKã ºàÒü¤B¡ã ¯à¹ã "³[ƒ A¡>à JR¡ƒ>à ëºàvå¡>à íº¹ì´Ãú "ƒåP¡´¬à ³³à ³šà "³v¡Îå íº¤à "R¡à} "ìƒà A¡àÒû¡àÒüºàº¤å ëšàA¡šà íÒÑ•à³ šãÅB¡ã ³Úà´¬à íÒÑ•à³ "R¡à}ìt¡à´¬ã "³Îå} ³ÒàB¡ã ëºàÚ>¤ã íÒÑ•à³ *}¤ã ºàÒüÅø³ [>ìR¡àº "K>ã "[>>à [š[Aá¤à "R¡à} A¡àÒû¡àÒüºàº¤å ëºïJ;tå¡>à ³=àƒà ëW¡;>à ëA¡à–ƒå>à >à*ìÚàA¡ìJøú "ƒå¤å "¯à¤[ƒ [š[Aá¤à "R¡à} "ƒåKã ºà´Ã¤à ³šåA¡ "ƒåKã ëJàÀà}Kã ³×; [ÅÄ>¤à l¡üšàÒü, šàî´¬ "ƒå[ƒ "¯à¤Kã ³ÅA¡[>ú ³³àì¤àA¡ "K[>>à ëJà³ì>ï¤ã A¡ÚàKã ë=àR¡[\–ƒà 뺜¡æ>à ëJàÀà}Kã ë=ï\à> [>ƒå>à "R¡à} "ƒå ³šåA¡ =Ĥà ëÒà;>¹A¡[Jú A¡[¹P¡´¬ƒà "ì=R¡¤à "[Ò}ƒà, >å}[=ºƒà ëJàÀà} ³×; [ÅÄ>¤à W¡àB¡ã W¡ì¤àÄà ëJàÀà} *Òü>à Òü> "R¡à} "[ÎKã šå[X "[Ît¡[ƒ A¡ÀìK J> ³šº "³[ƒ ³³àì¤àA—¡à >à*ìA¡à>¤ã¹A¡Òüú
"Îå³—à A¡àÒû¡àÒüºàº "¯à¤à, ëÅ;>-JàÒü>¤>à šãA¡ =À¤à šå[X ëA¡ï¤à íºšàA¡ íºÒà*Kã šãAá¤à A¡àR¡Jåº "ƒåƒKã šàì–ƒà} *Òü>à [ºJ;ºA¡ ³šå}-³î¹ J¹-J¹à ó¡à¹v¡ûå¡>à ³îÒ t¡´¬Kã ëJàR¡W¡v¡à Òü´£¡àº ë¯Ê¡A¡ã Òà*¤³ ³¹A¡ íA¡Åà³ íºA¡àÒüƒà íº¤à Úà³—à ºã¹¤à ÒàÒüÑHæº "³à *Òü[¹¤à Jà-Òü´£¡àº ÒàÒüÑHæºƒà ³îÒ t¡´¬à ëÒï[Jú A¡àÒû¡àÒüºàº ÑHæº "ìÎ W塳—Kã ³îÒ t¡´£¡¡³Jv¡û¡à *Òü[Jìƒú "ìšàA¡šã ³³à ëA¡à}Jà³ [>ìR¡àº íÒÑ•à³ *}¤ã ¤ã‹å³å[JKã ëJàÒü[¹ >à*ó¡³ t¡àó¡³ íºA¡àÒü "³[>ú ³ó¡³ "[΃[> íÒÑ•à³ A¡àÒû¡àÒüºàºKã šå[XKã [k¡ìÚi¡¹Kã ëJàR¡W¡; ëÒï¹A¡[J¤Îåú ³ó¡³ "[Î A¡àÒû¡àÒüºàºKã "ìšàA¡šã Òü³àKã íºA¡àÒü ëJàÒü[¹ >à*ó¡³ t¡àó¡³ *Òü¤>à ë>àUàJö¤ã Òü³à "ƒå>à A¡àÒû¡àÒüºàº¤å "³åA¡ >à*ìA¡à>¤P¡³ ë=àA¡[Jú A¡àÒû¡àÒüºàº>à ÑHæº "[΃à t¡´¬à ³t¡³ "[΃à ÑHæºKã ³îÒì¹àÒü[Å}Kã ëÎìyû¡i¡[¹ ó¡à*¤à *Òüƒå>à [k¡ìÚi¡¹ Nøç¡š "³à ëųƒå>à ιѬt¡ã šå\àƒà l¡öà³àKã ºå[W¡}¤à, &v¡û¡¹ *Òü>à ¤ã¹ [i¡ìA¡–ƒø[\; ëšÃ[Îƒà ³Åà³A¡ [i¡ìA¡–ƒø[\; Åàƒå>à ºãºà ÅàÄ[Jú
³t¡³ "³ƒà ³[ošå¹Kã ÑHæº "Úà´¬à ιѬt¡ã šå\à "[Î Úà³—à W¡à*>à W¡à*>à ët¡ï>¹´¶ãú "W¡à-"=A¡, "Òà*-"=å³ ³¹ç¡ *Òü>à ëW¡R¡šàA¡, "[t¡R¡¤à, Ò¯àÒü ³àÒüì¹à}¤ã ë=à}¤à ëÚ>ƒå>à W¡à¤à ³îÒKã ºàÒüì¹´¬ã Jå¹ç¡´¬à #îÅ ë>à}³àÒü íÅì¹} [=¤à l¡öà³à ÅàÄ¤à ³Úà³ "³à W¡x>¹´¶ãú ³[ÎKã >å[³; "[Îƒà ³îÒKã ºàÒüì¹´¬ãKã Jå¹ç¡´¬à *\à¤å Jå¹ç¡³\¤ƒà >v¡>à Úà³—à ³¹ç¡ *Òü¤à º³ƒ³[ÎKã Cultural Importance "³Îå *Òü¹´¶ãú
"Îå´•à ιѬt¡ã šå\à "[Î>à A¡àÒû¡àÒüºàºKã >å}ƒà ëºà;tå¡>à íº¹´¬à [k¡ìÚi¡¹ "ài¢¡A¡ã íÒ[Å}¤ƒå ³A¡à ó¡Äà ëó¡àR¡ìƒàAá>¤à ³ó¡³ "³à *Òü¹A¡[Jú "R¡à}[ƒ [>}=àƒà JR¡R¡ã ÒàÚ¤P¡´•à ë>à}³à ³à캳Kã ó¡à*¹¤à [k¡ìÚi¡¹Kã A¡àÒû¡àÒüºàº *Òü¹B¡ƒ¤à ëJàR¡W¡; "ƒå ³ó¡³[΃Kã ëÒïìJöú [>}[Å}¤à Úà¤[ƒ A¡àÒû¡àÒüºàºKã A¡ºàKã ëJàR¡W¡; "[Îƒà ³ÒàB¡ã šà¹ã-šå¹ã ëÚ}ºA¡šà ³t¡³ƒà ³ó¡³ "[Î Úà³—à ëÒÄà ³¹ç¡ *Òü¹[Aá¤Kã ³¹³ "³[ƒ ³ÒàB¡ã Òü³àKã ëšàA¡ó¡³ Åàó¡³ *Òü[J¤à "[Î[>ú A¡àÒû¡àÒüºàºKã Òü³å} ³>å} šà¹ã-šå¹ãƒà A¡àÒû¡àÒüºàºKã šå[Xƒà A¡ºàKã #Kã #óå¡; ëÒï¹A¡ó¡³ "[Î ³ÒàB¡ã "ìšàA¡šã ³³à ëA¡à}Jà³ [>ìR¡àº ¤ã‹å³å[J "[ÎJv¡û¡¡[>ú ¤ã‹å³å[J 1940-41 Kã ³t¡³ "ƒåKã Úà³—à ³[³} íº¤ã ³å¹} ët¡ï>à ¹àÅã íº¤ã >t¡ Î}[A¡v¢¡> íÅÅA¡šã "³[>ú ³ÒàB¡ã íÅÅv¡û¡à ëš>¤ã¹ƒå>à ¤å‹W¡–ƒø ³Òà¹à\>à 볃º>[W¡}¤à šãƒå>à ÒüA¡àÒü Jå³—[J¤à íÅÅA¡šã "³[> ÒàÚ>à ë>àUàJø¤à *\à A¡àÒû¡àÒüºàºKã ëºàÚ>¤ã ÅA—¡àÒü¹¤ã &ìC¡öÎ íÒÑ•à³ Åà¤ã[y>Îå ÒàÚú "[ÎP¡´¬à A¡ºàKã # "[Î>à A¡àÒû¡àÒüºàº¤å ³šå}ó¡à>à >à*ìA¡à>¤à R¡´Ã³‰¤Îå R¡[Î[ƒ ³³àKã # "ƒå>à A¡àÒû¡àÒüºàº>à ³³àK㠳󡳃Kã ³šå}ó¡à¤à A¡ºàKã >à*ìA¡àg¤à ÒàÚ¤ƒå *Òüƒå>à ³à캳Kã [k¡ìÚi¡¹Kã íºìt¡àR¡ƒà ëºÙà R¡³\ƒå>à ³³àKã ëJàÀà}Kã º³>¤å [Å}¤à R¡³\[¹ ú
"ƒåKà "ìt¡àÙà ¯àó¡³ "³>à A¡àÒû¡àÒüºàºKã [k¡ìÚi¡¹Kã ëJàR¡W¡v¡à "ìW¡ï¤à ³ìt¡} šà}ºA¡[J¤Kã ³t¡à}ƒà Kanhailal and Savitri in making theatre ÒàÚ>à [³}ì=à>¤à ÎUãt¡ >ài¡A¡ &A¡àƒ³ãKã [º}J;[J¤à W¡[Ò 50 Ç¡¹A¡šKã published on the occasion of Ranga Swarna, Golden Jubili Theatre Festival 2003 Kã ëW¡ìó¡àR¡ ³tå¡} ÒüÄà ÒàÚ[¹¤[ƒ, : Fortunately his uncle who was the elder brother of his father turned out to be a man deeply interested in music and theatre. Kanhailal became a devoted follower of his uncle and through him he came to be acquainted with the traditional theatre form called Moirang Parva and the western model of Proscenium Manipuri Theatre which was just fledgeling.
³ÒàA—¡à Jà-Òü´£¡àº ÒàÚÑH溃à t¡[´ÃîR¡ ³Åàƒà [k¡ìÚi¡¹ ët¡ï[>}¤Kã #׺ "[Î[ƒ A¡>à A¡>à>Îå Òü>[Å>¤à ët¡ïƒ>à ëÒï¹A¡[Jú ³ÒàA—¡à ³îÒì¹àÒü[Å}Kã ëÎìyû¡i¡[¹ "³à *Òü>à ºãºà A¡à}¤å "ƒå ëųƒ>à ³ìR¡à–ƒà íº¤à ëó¡àR¡ìƒà[A—¡}¤Kã #׺ "[Î Úà³—à A¡Äà ºàAá-ó¡à> R¡³ƒ¤à ³t¡³ "³à *Òü[Jú ³¹³ "ƒå>à ιѬ[t¡ šå\àKà ³[¹ íº>>à ³îÒì¹àÒü ³Úà³ íšÅà J¹à-J¹à JàÚK;>ƒå>à ºãºà t¡´•¤à l¡ü;>¤à ëÒà;î> ú [k¡ìÚi¡¹ƒà šåR¡à* R¡à*[Jƒå>à >å[³ƒà} Ú峃à Ò–ƒ>à ÑH溃à íºì=àA¡Òüú "ìÅೃ>à ³ÒàA¡šå ëÚàA¡W¡¹ã ³³àì¤àA—¡à A¡àÒû¡àÒüºàº¤å ëÚàA¡W¡¤ã ³³àì¤àA¡ "K>ã>à ³W¡à¤å Úà³—à ºå>à ët¡ïî\ú íºA¡àÒü ³ãÚà³—Îå "K>ã¤å ‘A¡àÒû¡àÒü³à’ ÒàÚ>à JR¡î>ú Soft, Trembling tone "ìÚàA¡šã ³³à>à "[Ò}Wå¡Ùà [³; A¡Aáà "³v¡à l¡üÒü[Å–ƒ>à ³W¡à ÒÀA¡šà R¡àÒü[¹ú ÒÀA¡³–ƒø¤ƒà ë>à} R¡à>óå¡} R¡à>óå¡} ët¡ï¹A¡šà ³ã[W¡A¡-³ã¹à*ìJຠt¡à‰¤à "[Ò} "ƒåƒà "[A¡¤à "³v¡à Úà*ƒ>à ³W¡à >å}[ŤKã í³W¡àA—¡à ëºàÄà ó¡³å}ƒKã ëÒïKvå¡>à ³W¡à>à t¡[´Ã¤à Jà-Òü´£¡àº ÑHæº t¡´•à ºàA¡Òüú "[Ò}Kã tå¡[³;ó¡à*¤à šàÒü‰¤à ³t¡³ "ƒåƒà ë³ï>Òà "³>à t¡[ó¡}-t¡[ó¡} ºàA¡šƒå l¡ü¤ƒà R¡Äà ¯à[A¡} W¡;A¡>¤à "Òº "³>à R¡A—¡à šàJ;>à "ÎåA¡ "R¡>¤[΃à íA¡ìƒïì¹! A¡ƒàÒüƒà W¡;[º¤ì>à? ÒàÚ>à Ò}ºA¡šƒà ‘îA¡ì>à ÒüW¡à [=¤à W¡;[º¤[>’ ÒàÚ>à R¡[ÎÎå *\à A¡àÒû¡àÒüKã ëºàÚ>¤ã>à ¯à¹ã "[Î ºã¤ãú
[email protected]