³[ošå¹Kã "šè>¤à Åv¡û¡³ =åKàÚ>¤à ëÒà;>¤à "ì¹à>¤à &ì\–i¡ ³Úà³ íº¹¤øà?
|
P¡oW¡–ƒø A¡A¡[W¡}t¡à¤³
³[ošå¹>à Òü[–ƒÚàƒà ³\¢ ët¡ï¤ƒà Ç¡š—t¡}Kã ÑH๠³àÒüº 700 Jv¡û¡[> ÒàÚ¤à [ƒì¤i¡ "³à ëÒï[\A¡ ³àR¡ƒà ëó¡à}-ëó¡à} Åà>à R¡àR¡>[¹, "ƒå¤å ³[ošå¹ ÒàÚ¤à Òü–i¡àÒü[i¡ "[Î[ƒ ¤õ[i¡àÅA¡à ³[ošå¹Kà íº>¹´¬à Úà>¹´¬à, ³¹ç¡š-³šà} *Òü>>à íº>¹´¬à ³¹³ A¡Úà>à ³[ošå¹ Òü–i¡¹ì>ìÑ•º
¤àl¡ü–ƒ[¹ "[Î =åKàÚ¤à R¡´¬Kã =àA¡ "ƒå ëÚï>à W¡}[ÅĹAá¤[ƒ Úå>àÒüìi¡ƒ ë>Î>P¡´¬Kã =àv¡û¡à JĹA¡šƒà ëºàÒü>à ³àÚ=ãK[> ÒàÚ¤[γ[ƒ ó¡à*î\¡ú ³[ošå¹ "[Î "R¡>¤à ™åKA¡ã ³t¡³ƒKã Henry Yule, Mathew Carey, James Renell, John Assosmith >[W¡}¤Kã 볚 "³[ƒ ®¡à¹t¡A¡ã 볚t¡à ³[ošå¹¤å ‘ë³ìAá’, ‘A¡àìÎ’, ¤[³¢Î[Å}>à ‘A¡ì=’, A¡Îà[¹[Å}>à ‘ë³àKºàÒü’ "Îà³ã[Å}>à ‘ì³A¡ìº’, "ìÒà³[Å} "³[ƒ ¤Uà[º[Å}>à ‘³Kºå’, [>}[= >;yKà ëJ–ƒ¤Òü> tå¡ì¹ºKã ë>à}ìšàv¡û¡à t¡à[¹¤à ³ã*Òü[Å}>à ‘A¡ìÎ’ ÒàÚ>à JR¡>¹´¶ã¡ú
³[ošå¹>à Òü[–ƒÚàƒà ³\¢ ët¡ï¤à ³t¡³ƒà Ç¡š—t¡}Kã ÑH¯à¹ ³àÒüº 700 Jv¡û¡[> W¡ã}Kã Źç¡A¡ Òü[e¡ "³à ó¡à*¤à Úà*ìƒ ÒàÚ¤à ¯àó¡³ "³à ëW¡à}ì=à¹[Aá¤[ÎKã ³t¡à}ƒà ëÒï[\A¡Îå ëAáÒü³ ët¡ï¤à ëºìœ¡¡ú ³ƒåƒà 'ìJàÚ>à [>}ìƒà> ëšà´•ã}R¡àÒü íºìt¡¡ú ³¹³[ƒ íºšàA¡ "³à ÒàÚ¤[Î ³ÅàKã 볚, ³ÅàKã A¡X[i¡i塸Î>, ³ÅàKã &ƒ[³[>ìÊ¡ö[i¡¤ ëÎi¡-"š šè´•³A—¡à ³ÅA¡ t¡àA¡šà t¡àÒü "³[ƒ ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à [i¡ö[i¡Î &–ƒ ëƒàA塸쳖i¡[Å}>à šø³à> *Òü>à l¡ü;šà t¡àÒü ÒàÚ¤ì¹à³[΃à ëÒÄà =à\î\¡ú Òü} 1884 ƒà ëó¡àR¡[J¤à ëºó¡i¡ì>–i¡ ë\ ë¯Ê¡ "³[ƒ [Î[¤ ëºi¡ìº>à Òü¤à Gazetter of Manipur (The country between it and Avd, and some of the adjacent Hill tracts) ÒàÚ¤à ºàÒü[¹A¡ "[ÎKã "Òà>¤à ëW¡Ÿi¡¹ƒà "Îå´•à Òü[¹,
"The territories varied at different times with the fortunes of their princes, frequently extending for three or four days' journey (30 or 40 miles) east of Nongthi and west to the plains of Cachar. Its boundaries in 1837 were, on the west, the Jiri River, from its source to its confluence with the Barak, and from that point south to the mouth of the Chikoo or Tonghee Nala, which, falling from the lofty ranges bordering on the Tippera country, flows into the Barak at the southern extremity of a range of mountains, three sides of which are embraced by the tortuous course of this river."
Captain E.W.Dun, B.S.C, Intelligence Branch, Quarter-Master Generat's Department, India >à Òü} 1886 t¡à ëó¡àR¡[J¤à ‘Kì\ìi¡ƒ *ó¡ ³[ošå¹’ ÒàÚ[¹¤à ºàÒü[¹A¡ "[ÎKã "Òà>¤à ëW¡Ÿi¡¹ƒÎå "Îå´•à ÒàÚ[¹,
"It lies between 24° and 26° North Latitude and 93° and 95° East Longitude (to be accurate, the latitudes should be 23°47' and 26°41', and the longitudes 93°06' and 94°48'), and in the centre of the large tract of mountainous country between Assam, Cachar, Burma, and Chittagong. The territory which now constitutes the Native State of Manipur consists of a large tract of hill country and the valley proper of Manipur."
³[ošå¹Kã W¡š-W¡à¤à R¡³îJKã ³t¡à}[Î ëÎXÎ *ó¡ Òü[–ƒÚà, 1950 ƒÎå ÑH¯à¹ ³àÒüº 8,624 [> ÒàÚ>à šã[¹¡ú Å´•à ÒàÚ¹¤ƒà ³[ošå¹Kã W¡š-W¡à¤à R¡³îJ[Î "¯à}ƒà-- >àKà [ÒºÎ, ë>à}ìšàv¡û¡à A¡ì¤à t¡´šàA¡ (¤´¶¢à ëÒï[\A—¡à ³¸à–µà¹), Jàƒà ºåÎàÒü [ҺΠ"³Îå} ¤´¶¢à ëÒï[\A—¡à ³¸à–µà¹ "ƒåKà ë>à}Wå¡œ¡à A¡Î๠[ƒ[Ê¡öC¡A¡ã *Òü¹´¬Kã ëƒàA塸쳖i¡ ³¹à} A¡àÚ>à íº¡ú ³àKã ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à ë¹ìA¡àƒ¢ A¡ì¤à 뮡[º ó¡à*¤Kã º³Kã ¤´¶¢>à ³[ošå¹ƒà šã¹´¬à A¡ì´šìXÎ> ó¡à*¤à &ƒ[³[>ìÊ¡öÎ> [¹ìšài¢¡ ³[ošå¹ƒà Úà´•à ³ìÚA¡ ëÅ}>à Òü[¹¡ú R¡³îJ ÒàÚ¤[Î A¡[¹P¡´¬à ³t¡³ƒà "ìÒà}¤à >àÒü¤Kã J胳 A¡Úà íº ³à캳Kã W¡;>¤ã[> "ƒå¤å ³[ošå¹Kã º³Kã šàA¡-W¡àl¡ü¤à W¡ã} "³Îå} t¡³ šèÀKà ÑH๠³àÒüº 8628 ³[Î ¤õ[i¡Å íºR¡àA—¡à ³[ošå¹ íºšà[A—¡ ÒàÚ>à t¡àA¡š[> "ƒåKà A¡ì¤à t¡´šàA¡ º³Kã šàA¡-W¡àl¡ü¤à ÑH¯à¹ ³àÒüº 7000 Kã º³ "[Î ³[ošå¹ íºR¡àv¡û¡à Òü} 1947 ó¡à*¤à W¡ÒãKã *Òü>à J\>à [ÎA¡à ¹ç¡[šÎ [º[Å} 6000 ÒàÚ¤[ƒ =à "³ƒà [ÎA¡à ¹ç¡[šÎ 500 A¡ì¤à 뮡[À &[Køì³–i¡ (A¡ì´šìXÎ>) Òü>¤à >å[³; \à>å¯à[¹ 25, 1834 ƒKã ëÒï>à ³[ošå¹ íºR¡àA—¡à ÒàÚ[¹¤à Jà\>à "[Î [=Kƒ¤[> "ƒåKà ÒàÚ[¹¤à Úà>à ëW¡ì¹àº "[ÎKã ">ãÇ¡¤ƒà "Îå´•à Úà*[¹-- t¡ìÅ} t¡ìÅ}>à JR¡Kƒ¤à "³[ƒ A¡[¹P¡´¬à ë=ïìƒàA¡ "³ƒKã "஡àƒà ºà>[Jø¤à º³[Î ³[ošå¹ƒà ³³àR¡îR¡Kã ³ìt¡ïP¡´•à ÒÀAá¤[ƒ, ëÒï[\A¡ ¤õ[i¡Å K¤o¢ì³–i¡>à šã[¹¤à ëź "[Î šãì=à¹A¡šà t¡à[¹A¡ "ƒåƒKã ³A¡ šã¤à 뺚A¡[>¡/ ët¡àB¡[> ÒàÚ¤[>¡ú
"ƒå>à ³t¡à} "[΃à A¡ì¤à 뮡[À "[Î ¤´¶¢à (ëÒï[\A—¡à) ³¸à–µà¹ƒà šãì=àA¡šà >ìv¡ Jà\>à šã¹Kà Åã[\Ĥ[> "ƒå>à Jà\>à ó¡}[º¤à "ƒå>à º³Kã ³šå[> ÒàÚ¤[Î[>¡ú "ƒå>à A塳\à 1834 ƒKã 1947 ó¡à*¤Kã ³[ošå¹Kã R¡³îJ[Î "¯à}ƒà-- >àKà [Òº, [ƒ³àšå¹, ëKàºJài¡, ë\à¹Òài¡, šà;ìA¡àÒü [ÒºÎ, ë>à}ìšàv¡û¡à-A¡ì¤à 뮡[º šå´¬à ³>å} W¡ÀKà [>}[= tå¡ì¹Äà ë>à}ìšàB¡ã R¡³îJ *Òüƒå>à ¤øÕ¡àìƒÎ, Jàƒà ºåÎàÒü, A¡à³Òà* ³>å} W¡ÀKà W¡ã>[ÒºÎ, ë>à}Wå¡œ¡à-A¡á๠[ƒ[Ê¡öC¡[>¡ú ³¹³ "ƒå>[> A塳\à 1948 *ìC¡à¤¹ 18ƒà ó¡³[J¤à Manipur State Legislative Assembly Kã ³ãó¡³ƒà šã[J¤à His Highness Maharaja Bodhachandra Kã ëšøàìAáì³Î>ƒà A¡ì¤à 뮡[ÀKã šàA¡-W¡àl¡ü¤à ó¡à*¤à ³[ošå¹Kã ³>å}W¡[À ÒàÚ¤ƒå l¡ü;[º¤[>¡ú "ìt¡àÙà Úà´•à ³¹ç¡*Òü¤à "³>à [¤øìK[ƒÚ¹ Îå[κA塳๠Ŵ¶¢Kã 2015 ƒà l¡àv¡û¡¹ *ó¡ [ó¡ìºàìÎà[ó¡ ó¡}Jø¤à "ƒåKà [=[ÎÎ *Òü>à šåì=à¹A¡[J¤à ‘ëÎà[Î* ÒüìA¡àì>à[³A¡ ¹ç¡i¡Î *ó¡ ÒüX¹ì\[X Òü> ë>àk¢¡ ÒüÊ¡ Òü[–ƒÚà’ ÒàÚ¤[ÎKã ºà³àÚ 57-58 ó¡à*¤Kã ³>å}ƒà 3.3.6- ³\¢ *ó¡ ³[ošå¹ [¯i¡ [ƒ Òü[–ƒÚà> Úå[>Ú>Kã ºà³àÚ 58ƒà "Îå´•à ÒàÚ[¹,
Total area of Manipur covered under the Merger Agreement was the territory of approximately 700 square miles, or 26,500 paris/hectares, and did not include a single inch of the hill areas.
Para 3.3.7 – No Merger of the Tribal Chiefs and Their Territories º³àÚ 58 [Îƒà ³Jà t¡à>à,
"So, the Merger Agreement signed by the Maharaja of Manipur (representing the Meiteis) could not and did not cover the territories occupied by the tribal chiefs and their subjects, because the Maharaja of Manipur was not a tribal representative, and the tribals were not his subjects. No tribal chief was invited to sign the Merger Agreement along with the Maharaja of Manipur. Since the tribal areas were never under his suzerainty, the Maharaja of Manipur technically had no legal standing to act on behalf of the tribals."
[=[ÎÎ "[ÎKã ³Jà t¡à¤à ºà³àÚ 59ƒÎå ³Jà t¡à>à,
At the same time, the Instrument of Accession signed on 21 September 1949 did not cover the hill areas, which were considered a separate entity (Pakem, 1990). ÒàÚ>à Òü[¹¡ú ³àKã ¯àîÒ[Î í>>[‰îR¡ƒà ³Jà t¡à>à Vevekananda International Foundation Kã Issue-June 2017, Vol VIII t¡à ëó¡àR¡[J¤à "[i¢¡A¡º The Complexities of Tribal Land Rights and Conflict in Manipur: Issues and Recommendations ÒàÚ¤[ÎKã ºà³àÚ 7 t¡Îå ³=B¡ã ¯àîÒ[Å}[ÎKà W¡š ³àÄ>à Úà*[¹¡ú
³[ošå¹Kã R¡³îJKã ³t¡à}ƒ[ƒ ³=v¡û¡Îå W¡àl¡ü¹àA—¡à =³\ìJø¡ú ³àKã [=[ÎÎ "[΃à 21 Ç¡¤à ëÎìŸi¡´¬¹ 1949 ƒà ÒüXi¡öæì³–i¡ *ó¡ &ìÎÎ> ÎàÒü> ët¡ï¤Kã ¯àó¡³Îå Úà*[¹ t¡ìÅ}¤[ƒ ÒüXi¡öæì³–i¡ *ó¡ &ìÎÎ>[Î "àKÊ¡ 16, 1947 ƒà Î[Ò ët¡ï>¹Kà ëÎìŸi¡´¬¹ 21, 1949 ƒà ³\¢¹ &[Køì³–i¡ [Åìºà}ƒà ÎàÒü> ët¡ï>¹¤à ³tå¡} *ìC¡à¤¹ 15,1949 ƒKã W¡;>¤à ëÒï[J¤[>¡ú ³[ošå¹ ³\¢¹ &[Køì³–i¡ >;yKà ÒüXi¡öæì³–i¡ *ó¡ &ìÎÎ> ÒàÚ¤[Î ëÊ¡i¡ *ó¡ ³[ošå¹ "³[ƒ ëƒà[³[>Ú> *ó¡ Òü[–ƒÚà ">ãKã ³¹v¡û¡à ët¡ï>[J¤à Úà>[J¤à &[Køì³–i¡ "³[>¡ú ÒàÚ[¹¤à &[Køì³–i¡[Å} "[Î ³à캳Kã W¡;>[¹¤à &[Køì³–i¡[Å}Kã W¡;>-A¡à}ìºà>Kã ¯à}³ƒà W¡x[J¤à &[Køì³–i¡[> "ƒå>à W¡[>¤à Úàì¹àÒü ÒàÚ>à &[Køì³–i¡ íº[¹¤[>¡ú ³[Î>à ët¡àR¡à>¤à [ƒì¤i¡ "³à *Òü>à =³JøKà ÒàÚ[¹¤à [=[ÎÎ "[ÎKà ³àÄ¤à ³[ošå¹Kã R¡³îJ¤å =åKàÚ>ã}¤à ³JºKã [=[ÎÎ Jè[ƒ}³v¡û¡à
&[–i¡ [=[ÎÎ *Òü>à šã\¤à "³à *Òü>à ºàA¡W¡>ã}[º¤à ¯àó¡³[ƒ "Òà>¤ƒà ÒüXi¡öæì³–i¡ *ó¡ &ìÎÎ>Kã >;yKà ³\¢¹ &[Køì³–i¡A¡ã A¡¹´¬à šàØl¡àƒà ³[ošå¹Kã º³îJ º³ "ÎåA¡ Òü[–ƒÚà> ëƒà[³ì>–i¡t¡à ³\¢¹ ët¡ïì¹ ÒàÚ>à Úà*¤ìK ÒàÚ¤[Î Ò}\>ã}Òü¡ú ³\¢¹ &[Køì³–i¡ ÒàÚ¤[Î šà[i¢¡ ">ãKã ëÊ¡i¡Ît¡à &[Køì³–i¡[> "³>à ³>ã}t¡´¬à [>}ì=ï šà>¤à ³ÅàKã A¡X[i¡i塸Î> íº\¹¤à, ³ãJº šàR¡ì=àv¡ûå¡>à ëº[\Îìº[i¡¤ &ìγ[¤ÃKã ³ã×; íº¹¤à íºšàA¡ ³[ošå¹ "ƒåKà "ìt¡àÙà "³>à
Òü[–ƒÚà> Òü[–ƒìšì–ƒ–i¡ &C¡ 1947 A¡ã ³Jàƒà ëƒà[³[>Ú> *ó¡ Òü[–ƒÚà ëA¡ï¤à íºšàA¡ "³à ëÅ´¬Kà Òüì¹àÚ>>à Òü[–ƒÚà ÒàÚ[¹¤à íºšàA¡ \à>å¯à[¹ 26, 1950 ƒKã A¡X[i¡i塸Î> *ó¡ Òü[–ƒÚà ëųƒå>à [¹š[¤ÃA¡ *ó¡ Òü[–ƒÚà ÒàÚ>à JR¡>[¹¤à íºšàA¡ ">ãKã ³¹v¡û¡à ÎàÒü> ët¡ï>[J¤à &[Køì³–i¡ "³ƒ¤å ³ìt¡ï A¡¹´•à ³àKã &[Køì³–i¡ "[Î ºà[Aá¤ì>à? "³åA¡ ÒÄÎå ³[ošå¹ ëÊ¡i¡ ëº[\Îìº[i¡¤ &ìγ[¤Ã 1948 t¡à ë³´¬¹ 54 "[Îƒà ³à*Kã ³ãJº ë¤àÒüìA¡ài¡ ët¡ïƒå>à ³ãJº Úà*[Jƒ¤à =à¹Kà 53 "[΃à W¡ã} "³Îå} t¡³ ÒàÚ>à >ã}t¡´¬à íºšàA¡ ">ã íº¹´¬öà? ³[ošå¹ ëÊ¡i¡ ëº[\Îìº[i¡¤ &ìγ[¤Ã, 1948 "[Î W¡ã}-t¡³ JàÚ¹´¬à &ìγ[¤Ã "³¹à?
³\¢ ët¡ï¹¤à ³tå¡}ƒÎå ët¡ï[‰îR¡Kã ³[ošå¹ƒÎå ³[ošå¹ Òà Ú[¹¤à íºšàA¡ "[Î ³ìW¡; ³A¡àÚ *Òü¤à íºšàA¡ "³à *Òü>à íº¹ìv¡û¡ ÒàÚ¤[Î R¡[ÎKã "ì>ï¤à [¹Îà΢¡ ëÑHàºà¹[}>à ³t¡ãA¡W¡à¤à ëƒàA塸쳖i¡ >;yKà [i¡ö[i¡ >;yKà 볚[Å}¡"ƒåKãÎå ³=v¡û¡à ³[ošå¹Kã A¡X[i¡i塸ìÚ[X ">ã "³>à ‘ëºàÚå´¬à [Å>ìÚ>’ "ƒåKà ‘³[ošå¹ ëÊ¡i¡ A¡X[i¡i塸Î> 1947’ íº¹´¬à íºšàA¡ "³¤å ë>ï>à ëÒïK;º[Aá¤à [¹Îà΢ ëÑHàºà¹[Å}>à ³[ošå¹¤å ëÚà[À¤øà >;yKà "ì¹à>¤à ºàìÀà} W¡x[¹¤øà >;yKà ³[ošå¹ =åKàÚ>¤à ëÒà;>¤ƒà >Òàì¹àº[Å} ºàÄà º³[\}¤à &ì\–i¡ J¹à íº¹¤øà ÒàÚ¤[Î [W¡}>¤à ó¡à*Òü¡ú ³[ošå¹Kã šå¯à¹ãKà ³¹ã íº>¤à Òã¹³ Jè[ƒ}³v¡û¡à [¹Îà΢ ët¡ï¤ã[¹¤à, KàÒüƒ ët¡ï[¤[¹¤à Jè[ƒ}³A—¡à Úà´•à Aè¡š—à ëÚ}[¤¹Kà ëƒàìC¡àì¹i¡ [=[ÎÎA¡ã "Úà¤à šã¤à t¡R¡àÒüó¡ì‰, ³[ošå¹Kã šå¯à¹ãKã *Òü¤à [y[i¡Î "³[ƒ ëƒàA塸쳖i¡ ³¹à} A¡àÚ>à ó¡}캡ú 볚A¡ã "¯à;šà [¹Îà΢A¡ã Źç¡A¡[Å} "[γ[ƒ ' ÒüÅàKã *Òü>à ‘[ƒ [ÒìÊ¡à[¹ìA¡º 볚 *ó¡ ³[ošå¹, [y[i¡Î &–ƒ ëƒàA塸쳖i¡’t¡Îå ³[ošå¹Kã "[¹¤à 볚 36 ³åA¡ Úà*¤à š[¤ÃìA¡Î> "³à Ç¡}ìÅàÒü ëÅàÚƒ>à ³ãÚೃà ëÚïÒ>¤à R¡´¬Kã ë=ï¹à} ët¡ï¹ƒå>à íº\칡ú [¤øìK[ƒÚ¹ Îå[κ A塳à¹Kã ëƒàC¡ì¹i¡ [=[ÎÎ "[ÎJv¡û¡à >v¡>à ³[ošå¹ A¡àÚ¤à Úà¤à [=[ÎÎ Jè[ƒ}³A¡ í>>¤à ³t¡³ *Òüì¹, ³[ošå¹Kã [Î[®¡º ëÎàÎàÒü[i¡ *K¢à>àÒüì\Î> Jè[ƒ}³A—¡Îå Òüì–i¡ìºA¡Wå¡ìÚºKã 뮡ºå¸ JR¡>à Jè;Å´•>à W¡;[³Ä¤Îå ³ì=ï t¡à¹¤øà ÒàÚ¤à ¯àó¡³ "[ÎÎå Úà´•à ºè>à =³\>ã}Òü¡ú
³[ošå¹>à Òü[–ƒÚàƒà ³\¢ ët¡ï¤ƒà Ç¡š—t¡}Kã ÑH๠³àÒüº 700 Jv¡û¡[> ÒàÚ¤à [ƒì¤i¡ "³à ëÒï[\A¡ ³àR¡ƒà ëó¡à}-ëó¡à} Åà>à R¡àR¡>[¹, "ƒå¤å ³[ošå¹ ÒàÚ¤à Òü–i¡àÒü[i¡ "[Î[ƒ ¤õ[i¡àÅA¡à ³[ošå¹Kà íº>¹´¬à Úà>¹´¬à, ³¹ç¡š-³šà} *Òü>>à íº>¹´¬à ³¹³ A¡Úà>à ³[ošå¹ Òü–i¡¹ì>ìÑ•º
¤àl¡ü–ƒ[¹ "[Î =åKàÚ¤à R¡´¬Kã =àA¡ "ƒå ëÚï>à W¡}[ÅĹAá¤[ƒ Úå>àÒüìi¡ƒ ë>Î>P¡´¬Kã =àv¡û¡à JĹA¡šƒà ëºàÒü>à ³àÚ=ãK[> ÒàÚ¤[γ[ƒ ó¡à*î\¡ú ³[ošå¹ "[Î "R¡>¤à ™åKA¡ã ³t¡³ƒKã Henry Yule, Mathew Carey, James Renell, John Assosmith >[W¡}¤Kã 볚 "³[ƒ ®¡à¹t¡A¡ã 볚t¡à ³[ošå¹¤å ‘ë³ìAá’, ‘A¡àìÎ’, ¤[³¢Î[Å}>à ‘A¡ì=’, A¡Îà[¹[Å}>à ‘ë³àKºàÒü’ "Îà³ã[Å}>à ‘ì³A¡ìº’, "ìÒà³[Å} "³[ƒ ¤Uà[º[Å}>à ‘³Kºå’, [>}[= >;yKà ëJ–ƒ¤Òü> tå¡ì¹ºKã ë>à}ìšàv¡û¡à t¡à[¹¤à ³ã*Òü[Å}>à ‘A¡ìÎ’ ÒàÚ>à JR¡>¹´¶ã¡ú
³[ošå¹>à Òü[–ƒÚàƒà ³\¢ ët¡ï¤à ³t¡³ƒà Ç¡š—t¡}Kã ÑH¯à¹ ³àÒüº 700 Jv¡û¡[> W¡ã}Kã Źç¡A¡ Òü[e¡ "³à ó¡à*¤à Úà*ìƒ ÒàÚ¤à ¯àó¡³ "³à ëW¡à}ì=à¹[Aá¤[ÎKã ³t¡à}ƒà ëÒï[\A¡Îå ëAáÒü³ ët¡ï¤à ëºìœ¡¡ú ³ƒåƒà 'ìJàÚ>à [>}ìƒà> ëšà´•ã}R¡àÒü íºìt¡¡ú ³¹³[ƒ íºšàA¡ "³à ÒàÚ¤[Î ³ÅàKã 볚, ³ÅàKã A¡X[i¡i塸Î>, ³ÅàKã &ƒ[³[>ìÊ¡ö[i¡¤ ëÎi¡-"š šè´•³A—¡à ³ÅA¡ t¡àA¡šà t¡àÒü "³[ƒ ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à [i¡ö[i¡Î &–ƒ ëƒàA塸쳖i¡[Å}>à šø³à> *Òü>à l¡ü;šà t¡àÒü ÒàÚ¤ì¹à³[΃à ëÒÄà =à\î\¡ú Òü} 1884 ƒà ëó¡àR¡[J¤à ëºó¡i¡ì>–i¡ ë\ ë¯Ê¡ "³[ƒ [Î[¤ ëºi¡ìº>à Òü¤à Gazetter of Manipur (The country between it and Avd, and some of the adjacent Hill tracts) ÒàÚ¤à ºàÒü[¹A¡ "[ÎKã "Òà>¤à ëW¡Ÿi¡¹ƒà "Îå´•à Òü[¹,
"The territories varied at different times with the fortunes of their princes, frequently extending for three or four days' journey (30 or 40 miles) east of Nongthi and west to the plains of Cachar. Its boundaries in 1837 were, on the west, the Jiri River, from its source to its confluence with the Barak, and from that point south to the mouth of the Chikoo or Tonghee Nala, which, falling from the lofty ranges bordering on the Tippera country, flows into the Barak at the southern extremity of a range of mountains, three sides of which are embraced by the tortuous course of this river."
Captain E.W.Dun, B.S.C, Intelligence Branch, Quarter-Master Generat's Department, India >à Òü} 1886 t¡à ëó¡àR¡[J¤à ‘Kì\ìi¡ƒ *ó¡ ³[ošå¹’ ÒàÚ[¹¤à ºàÒü[¹A¡ "[ÎKã "Òà>¤à ëW¡Ÿi¡¹ƒÎå "Îå´•à ÒàÚ[¹,
"It lies between 24° and 26° North Latitude and 93° and 95° East Longitude (to be accurate, the latitudes should be 23°47' and 26°41', and the longitudes 93°06' and 94°48'), and in the centre of the large tract of mountainous country between Assam, Cachar, Burma, and Chittagong. The territory which now constitutes the Native State of Manipur consists of a large tract of hill country and the valley proper of Manipur."
³[ošå¹Kã W¡š-W¡à¤à R¡³îJKã ³t¡à}[Î ëÎXÎ *ó¡ Òü[–ƒÚà, 1950 ƒÎå ÑH¯à¹ ³àÒüº 8,624 [> ÒàÚ>à šã[¹¡ú Å´•à ÒàÚ¹¤ƒà ³[ošå¹Kã W¡š-W¡à¤à R¡³îJ[Î "¯à}ƒà-- >àKà [ÒºÎ, ë>à}ìšàv¡û¡à A¡ì¤à t¡´šàA¡ (¤´¶¢à ëÒï[\A—¡à ³¸à–µà¹), Jàƒà ºåÎàÒü [ҺΠ"³Îå} ¤´¶¢à ëÒï[\A—¡à ³¸à–µà¹ "ƒåKà ë>à}Wå¡œ¡à A¡Î๠[ƒ[Ê¡öC¡A¡ã *Òü¹´¬Kã ëƒàA塸쳖i¡ ³¹à} A¡àÚ>à íº¡ú ³àKã ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à ë¹ìA¡àƒ¢ A¡ì¤à 뮡[º ó¡à*¤Kã º³Kã ¤´¶¢>à ³[ošå¹ƒà šã¹´¬à A¡ì´šìXÎ> ó¡à*¤à &ƒ[³[>ìÊ¡öÎ> [¹ìšài¢¡ ³[ošå¹ƒà Úà´•à ³ìÚA¡ ëÅ}>à Òü[¹¡ú R¡³îJ ÒàÚ¤[Î A¡[¹P¡´¬à ³t¡³ƒà "ìÒà}¤à >àÒü¤Kã J胳 A¡Úà íº ³à캳Kã W¡;>¤ã[> "ƒå¤å ³[ošå¹Kã º³Kã šàA¡-W¡àl¡ü¤à W¡ã} "³Îå} t¡³ šèÀKà ÑH๠³àÒüº 8628 ³[Î ¤õ[i¡Å íºR¡àA—¡à ³[ošå¹ íºšà[A—¡ ÒàÚ>à t¡àA¡š[> "ƒåKà A¡ì¤à t¡´šàA¡ º³Kã šàA¡-W¡àl¡ü¤à ÑH¯à¹ ³àÒüº 7000 Kã º³ "[Î ³[ošå¹ íºR¡àv¡û¡à Òü} 1947 ó¡à*¤à W¡ÒãKã *Òü>à J\>à [ÎA¡à ¹ç¡[šÎ [º[Å} 6000 ÒàÚ¤[ƒ =à "³ƒà [ÎA¡à ¹ç¡[šÎ 500 A¡ì¤à 뮡[À &[Køì³–i¡ (A¡ì´šìXÎ>) Òü>¤à >å[³; \à>å¯à[¹ 25, 1834 ƒKã ëÒï>à ³[ošå¹ íºR¡àA—¡à ÒàÚ[¹¤à Jà\>à "[Î [=Kƒ¤[> "ƒåKà ÒàÚ[¹¤à Úà>à ëW¡ì¹àº "[ÎKã ">ãÇ¡¤ƒà "Îå´•à Úà*[¹-- t¡ìÅ} t¡ìÅ}>à JR¡Kƒ¤à "³[ƒ A¡[¹P¡´¬à ë=ïìƒàA¡ "³ƒKã "஡àƒà ºà>[Jø¤à º³[Î ³[ošå¹ƒà ³³àR¡îR¡Kã ³ìt¡ïP¡´•à ÒÀAá¤[ƒ, ëÒï[\A¡ ¤õ[i¡Å K¤o¢ì³–i¡>à šã[¹¤à ëź "[Î šãì=à¹A¡šà t¡à[¹A¡ "ƒåƒKã ³A¡ šã¤à 뺚A¡[>¡/ ët¡àB¡[> ÒàÚ¤[>¡ú
"ƒå>à ³t¡à} "[΃à A¡ì¤à 뮡[À "[Î ¤´¶¢à (ëÒï[\A—¡à) ³¸à–µà¹ƒà šãì=àA¡šà >ìv¡ Jà\>à šã¹Kà Åã[\Ĥ[> "ƒå>à Jà\>à ó¡}[º¤à "ƒå>à º³Kã ³šå[> ÒàÚ¤[Î[>¡ú "ƒå>à A塳\à 1834 ƒKã 1947 ó¡à*¤Kã ³[ošå¹Kã R¡³îJ[Î "¯à}ƒà-- >àKà [Òº, [ƒ³àšå¹, ëKàºJài¡, ë\à¹Òài¡, šà;ìA¡àÒü [ÒºÎ, ë>à}ìšàv¡û¡à-A¡ì¤à 뮡[º šå´¬à ³>å} W¡ÀKà [>}[= tå¡ì¹Äà ë>à}ìšàB¡ã R¡³îJ *Òüƒå>à ¤øÕ¡àìƒÎ, Jàƒà ºåÎàÒü, A¡à³Òà* ³>å} W¡ÀKà W¡ã>[ÒºÎ, ë>à}Wå¡œ¡à-A¡á๠[ƒ[Ê¡öC¡[>¡ú ³¹³ "ƒå>[> A塳\à 1948 *ìC¡à¤¹ 18ƒà ó¡³[J¤à Manipur State Legislative Assembly Kã ³ãó¡³ƒà šã[J¤à His Highness Maharaja Bodhachandra Kã ëšøàìAáì³Î>ƒà A¡ì¤à 뮡[ÀKã šàA¡-W¡àl¡ü¤à ó¡à*¤à ³[ošå¹Kã ³>å}W¡[À ÒàÚ¤ƒå l¡ü;[º¤[>¡ú "ìt¡àÙà Úà´•à ³¹ç¡*Òü¤à "³>à [¤øìK[ƒÚ¹ Îå[κA塳๠Ŵ¶¢Kã 2015 ƒà l¡àv¡û¡¹ *ó¡ [ó¡ìºàìÎà[ó¡ ó¡}Jø¤à "ƒåKà [=[ÎÎ *Òü>à šåì=à¹A¡[J¤à ‘ëÎà[Î* ÒüìA¡àì>à[³A¡ ¹ç¡i¡Î *ó¡ ÒüX¹ì\[X Òü> ë>àk¢¡ ÒüÊ¡ Òü[–ƒÚà’ ÒàÚ¤[ÎKã ºà³àÚ 57-58 ó¡à*¤Kã ³>å}ƒà 3.3.6- ³\¢ *ó¡ ³[ošå¹ [¯i¡ [ƒ Òü[–ƒÚà> Úå[>Ú>Kã ºà³àÚ 58ƒà "Îå´•à ÒàÚ[¹,
Total area of Manipur covered under the Merger Agreement was the territory of approximately 700 square miles, or 26,500 paris/hectares, and did not include a single inch of the hill areas.
Para 3.3.7 – No Merger of the Tribal Chiefs and Their Territories º³àÚ 58 [Îƒà ³Jà t¡à>à,
"So, the Merger Agreement signed by the Maharaja of Manipur (representing the Meiteis) could not and did not cover the territories occupied by the tribal chiefs and their subjects, because the Maharaja of Manipur was not a tribal representative, and the tribals were not his subjects. No tribal chief was invited to sign the Merger Agreement along with the Maharaja of Manipur. Since the tribal areas were never under his suzerainty, the Maharaja of Manipur technically had no legal standing to act on behalf of the tribals."
[=[ÎÎ "[ÎKã ³Jà t¡à¤à ºà³àÚ 59ƒÎå ³Jà t¡à>à,
At the same time, the Instrument of Accession signed on 21 September 1949 did not cover the hill areas, which were considered a separate entity (Pakem, 1990). ÒàÚ>à Òü[¹¡ú ³àKã ¯àîÒ[Î í>>[‰îR¡ƒà ³Jà t¡à>à Vevekananda International Foundation Kã Issue-June 2017, Vol VIII t¡à ëó¡àR¡[J¤à "[i¢¡A¡º The Complexities of Tribal Land Rights and Conflict in Manipur: Issues and Recommendations ÒàÚ¤[ÎKã ºà³àÚ 7 t¡Îå ³=B¡ã ¯àîÒ[Å}[ÎKà W¡š ³àÄ>à Úà*[¹¡ú
³[ošå¹Kã R¡³îJKã ³t¡à}ƒ[ƒ ³=v¡û¡Îå W¡àl¡ü¹àA—¡à =³\ìJø¡ú ³àKã [=[ÎÎ "[΃à 21 Ç¡¤à ëÎìŸi¡´¬¹ 1949 ƒà ÒüXi¡öæì³–i¡ *ó¡ &ìÎÎ> ÎàÒü> ët¡ï¤Kã ¯àó¡³Îå Úà*[¹ t¡ìÅ}¤[ƒ ÒüXi¡öæì³–i¡ *ó¡ &ìÎÎ>[Î "àKÊ¡ 16, 1947 ƒà Î[Ò ët¡ï>¹Kà ëÎìŸi¡´¬¹ 21, 1949 ƒà ³\¢¹ &[Køì³–i¡ [Åìºà}ƒà ÎàÒü> ët¡ï>¹¤à ³tå¡} *ìC¡à¤¹ 15,1949 ƒKã W¡;>¤à ëÒï[J¤[>¡ú ³[ošå¹ ³\¢¹ &[Køì³–i¡ >;yKà ÒüXi¡öæì³–i¡ *ó¡ &ìÎÎ> ÒàÚ¤[Î ëÊ¡i¡ *ó¡ ³[ošå¹ "³[ƒ ëƒà[³[>Ú> *ó¡ Òü[–ƒÚà ">ãKã ³¹v¡û¡à ët¡ï>[J¤à Úà>[J¤à &[Køì³–i¡ "³[>¡ú ÒàÚ[¹¤à &[Køì³–i¡[Å} "[Î ³à캳Kã W¡;>[¹¤à &[Køì³–i¡[Å}Kã W¡;>-A¡à}ìºà>Kã ¯à}³ƒà W¡x[J¤à &[Køì³–i¡[> "ƒå>à W¡[>¤à Úàì¹àÒü ÒàÚ>à &[Køì³–i¡ íº[¹¤[>¡ú ³[Î>à ët¡àR¡à>¤à [ƒì¤i¡ "³à *Òü>à =³JøKà ÒàÚ[¹¤à [=[ÎÎ "[ÎKà ³àÄ¤à ³[ošå¹Kã R¡³îJ¤å =åKàÚ>ã}¤à ³JºKã [=[ÎÎ Jè[ƒ}³v¡û¡à
&[–i¡ [=[ÎÎ *Òü>à šã\¤à "³à *Òü>à ºàA¡W¡>ã}[º¤à ¯àó¡³[ƒ "Òà>¤ƒà ÒüXi¡öæì³–i¡ *ó¡ &ìÎÎ>Kã >;yKà ³\¢¹ &[Køì³–i¡A¡ã A¡¹´¬à šàØl¡àƒà ³[ošå¹Kã º³îJ º³ "ÎåA¡ Òü[–ƒÚà> ëƒà[³ì>–i¡t¡à ³\¢¹ ët¡ïì¹ ÒàÚ>à Úà*¤ìK ÒàÚ¤[Î Ò}\>ã}Òü¡ú ³\¢¹ &[Køì³–i¡ ÒàÚ¤[Î šà[i¢¡ ">ãKã ëÊ¡i¡Ît¡à &[Køì³–i¡[> "³>à ³>ã}t¡´¬à [>}ì=ï šà>¤à ³ÅàKã A¡X[i¡i塸Î> íº\¹¤à, ³ãJº šàR¡ì=àv¡ûå¡>à ëº[\Îìº[i¡¤ &ìγ[¤ÃKã ³ã×; íº¹¤à íºšàA¡ ³[ošå¹ "ƒåKà "ìt¡àÙà "³>à
Òü[–ƒÚà> Òü[–ƒìšì–ƒ–i¡ &C¡ 1947 A¡ã ³Jàƒà ëƒà[³[>Ú> *ó¡ Òü[–ƒÚà ëA¡ï¤à íºšàA¡ "³à ëÅ´¬Kà Òüì¹àÚ>>à Òü[–ƒÚà ÒàÚ[¹¤à íºšàA¡ \à>å¯à[¹ 26, 1950 ƒKã A¡X[i¡i塸Î> *ó¡ Òü[–ƒÚà ëųƒå>à [¹š[¤ÃA¡ *ó¡ Òü[–ƒÚà ÒàÚ>à JR¡>[¹¤à íºšàA¡ ">ãKã ³¹v¡û¡à ÎàÒü> ët¡ï>[J¤à &[Køì³–i¡ "³ƒ¤å ³ìt¡ï A¡¹´•à ³àKã &[Køì³–i¡ "[Î ºà[Aá¤ì>à? "³åA¡ ÒÄÎå ³[ošå¹ ëÊ¡i¡ ëº[\Îìº[i¡¤ &ìγ[¤Ã 1948 t¡à ë³´¬¹ 54 "[Îƒà ³à*Kã ³ãJº ë¤àÒüìA¡ài¡ ët¡ïƒå>à ³ãJº Úà*[Jƒ¤à =à¹Kà 53 "[΃à W¡ã} "³Îå} t¡³ ÒàÚ>à >ã}t¡´¬à íºšàA¡ ">ã íº¹´¬öà? ³[ošå¹ ëÊ¡i¡ ëº[\Îìº[i¡¤ &ìγ[¤Ã, 1948 "[Î W¡ã}-t¡³ JàÚ¹´¬à &ìγ[¤Ã "³¹à?
³\¢ ët¡ï¹¤à ³tå¡}ƒÎå ët¡ï[‰îR¡Kã ³[ošå¹ƒÎå ³[ošå¹ Òà Ú[¹¤à íºšàA¡ "[Î ³ìW¡; ³A¡àÚ *Òü¤à íºšàA¡ "³à *Òü>à íº¹ìv¡û¡ ÒàÚ¤[Î R¡[ÎKã "ì>ï¤à [¹Îà΢¡ ëÑHàºà¹[}>à ³t¡ãA¡W¡à¤à ëƒàA塸쳖i¡ >;yKà [i¡ö[i¡ >;yKà 볚[Å}¡"ƒåKãÎå ³=v¡û¡à ³[ošå¹Kã A¡X[i¡i塸ìÚ[X ">ã "³>à ‘ëºàÚå´¬à [Å>ìÚ>’ "ƒåKà ‘³[ošå¹ ëÊ¡i¡ A¡X[i¡i塸Î> 1947’ íº¹´¬à íºšàA¡ "³¤å ë>ï>à ëÒïK;º[Aá¤à [¹Îà΢ ëÑHàºà¹[Å}>à ³[ošå¹¤å ëÚà[À¤øà >;yKà "ì¹à>¤à ºàìÀà} W¡x[¹¤øà >;yKà ³[ošå¹ =åKàÚ>¤à ëÒà;>¤ƒà >Òàì¹àº[Å} ºàÄà º³[\}¤à &ì\–i¡ J¹à íº¹¤øà ÒàÚ¤[Î [W¡}>¤à ó¡à*Òü¡ú ³[ošå¹Kã šå¯à¹ãKà ³¹ã íº>¤à Òã¹³ Jè[ƒ}³v¡û¡à [¹Îà΢ ët¡ï¤ã[¹¤à, KàÒüƒ ët¡ï[¤[¹¤à Jè[ƒ}³A—¡à Úà´•à Aè¡š—à ëÚ}[¤¹Kà ëƒàìC¡àì¹i¡ [=[ÎÎA¡ã "Úà¤à šã¤à t¡R¡àÒüó¡ì‰, ³[ošå¹Kã šå¯à¹ãKã *Òü¤à [y[i¡Î "³[ƒ ëƒàA塸쳖i¡ ³¹à} A¡àÚ>à ó¡}캡ú 볚A¡ã "¯à;šà [¹Îà΢A¡ã Źç¡A¡[Å} "[γ[ƒ ' ÒüÅàKã *Òü>à ‘[ƒ [ÒìÊ¡à[¹ìA¡º 볚 *ó¡ ³[ošå¹, [y[i¡Î &–ƒ ëƒàA塸쳖i¡’t¡Îå ³[ošå¹Kã "[¹¤à 볚 36 ³åA¡ Úà*¤à š[¤ÃìA¡Î> "³à Ç¡}ìÅàÒü ëÅàÚƒ>à ³ãÚೃà ëÚïÒ>¤à R¡´¬Kã ë=ï¹à} ët¡ï¹ƒå>à íº\칡ú [¤øìK[ƒÚ¹ Îå[κ A塳à¹Kã ëƒàC¡ì¹i¡ [=[ÎÎ "[ÎJv¡û¡à >v¡>à ³[ošå¹ A¡àÚ¤à Úà¤à [=[ÎÎ Jè[ƒ}³A¡ í>>¤à ³t¡³ *Òüì¹, ³[ošå¹Kã [Î[®¡º ëÎàÎàÒü[i¡ *K¢à>àÒüì\Î> Jè[ƒ}³A—¡Îå Òüì–i¡ìºA¡Wå¡ìÚºKã 뮡ºå¸ JR¡>à Jè;Å´•>à W¡;[³Ä¤Îå ³ì=ï t¡à¹¤øà ÒàÚ¤à ¯àó¡³ "[ÎÎå Úà´•à ºè>à =³\>ã}Òü¡ú