R¡¹à} "³Îå} R¡[ÎKã ³[ošå[¹ [k¡ìÚi¡¹ # 38

¹t¡> [=Úà³>à ë>Îì>º ÑHæº *ó¡ l¡öà³àƒKã ë=àAÃ¡AÃ¡Kà ³ÒàB¡ã first directorial venture play ‘"Þê¡ ÚåK’ "[Î ³t¡³ƒåKã [k¡ìÚ[yìA¡º šøƒG> "³Kã ³àÚîA¡ƒà aspect &[¹Úà Jå[ƒ}³v¡à ó¡\¹KÎå ³[ÎKã ët¡àš-ìt¡àÙà [³;ìÚ}¡ "³à =´¬à t¡à¹¤[ƒ ³ÒàB¡ã Úà´•à íÒ[Å}>à l¡ü;ºA¡šà ³ÒàB¡ã í>> [³;ìÚ} "³ƒKã [š¹A¡šà political interpretation "[Î[>ú (above all, its distinguished by its incisive political interpretation)
ëšÃ "[ÎKã ³t¡à}ƒà iöàXìºi¡¹ šåJø´¬à Åà³åKà ³ÒàB¡à Úà´•à
"–ƒ¹ìÊ¡[–ƒ} íº>¤à ë=R¡î>ú Åà³åKã iöàXìºÎ> ¯àA¢¡¡ "[Îƒà ³ÒàB¡ã ¯àJºKã #×ºKã ³[³ [>}[=>à t¡àÒüú ³t¡àR¡[Îƒà [>}[Å}¤à Úà¤[ƒ [ó¡Âµ [yû¡[i¡[Î\³ƒà ë>Îì>º &¯àƒ¢¡ ó¡}Jö¤à ë>àUàJö¤à [yû¡[i¡A¡ "à¹ ëA¡ [¤ƒå¹>à Åà³åKã Jå;ÒüKã ³t¡à}¡ "³ƒà ¤ãƒå¹, Åà³å "³Îå} ¹t¡> [=Úà³ "×³Kã ¯àJìÀà> "³Îå} ‹¹´¬ã¹ ®¡à¹[t¡Kã "Þê¡àÚåKA¡ã ³t¡à}ƒà "Îå´•à ëó¡àR¡ìƒàAÃ¡´¶ãú ³ÅàKã ¯àJº (A¡¿>à) [Å[\Äƒå>à ºãºà Òü¤Kã ³=v¡û¡à ³ãì¹àºƒà Òü¤à ºãºà #ì¹àºƒà Òì–ƒàA¡šKã ë=ïƒà} šå´¬à Åà³å>à ëºï¹´¬ƒà [ƒ[Àƒà ëó¡àR¡¤à Òü[–ƒÚà> [k¡ìÚi¡¹Kã ëW¡ìó¡àR¡ 'ENACT' (ì³, 1972) Kã ëA¡àšãƒà ‹¹´¬ã¹ ®¡à¹[t¡Kã "Þê¡àÚåK PAUL JACOB >à Òü}[ºÎt¡à Òì–ƒàv¡ûå¡>à ëó¡àR¡¤ƒå ³[ošå¹ã ëºàºƒà Òì–ƒàA¡[Jú t¡à¤ƒà >åR¡àÒü¤à, ó¡\¤à ¯àîÒ-¯àt¡à ³[¹}-³¹à}¤à ë=àA¡šà >´£å¡Kã ¯àt¡à *Òüƒå>à íÒ>ƒ¤à ó¡à*¤à ÒàÚ¤ƒå ë=àìv¡û¡ú ³ÒàB¡ã ³¹ç¡š ¹t¡> [=Úà³—à ³[ošå¹ã ëºàºƒà ³ãt¡àR¡¤à ÚåK ÒàÚ>à Òì–ƒàA¡šà ëA¡à[šƒå l¡ü¤ƒà "R¡A¡šà "ìš>¤à ëšàA¡[Jú ¹ê¡š-¹àK Î}Ñ‚à>Kãƒ³A¡ J.N. Dance Academy Hall ƒà [ƒì¹G> ët¡ïƒå>à ³ã;t¡àR¡¤à ÚåK ³îÒ Úà>¤Kà ëºàÚ>>à l¡ü;[Jú
Åà³åKã ºãºà JåÒü, Jå;ìó¡àR¡ìƒàA¡ "Úà´¬à ³ÒàB¡ã ¯àJº ³ã;ìÚ} Úà´•à fundamental radical *Òü¤Kã ³ìÎ³ l¡üÒüú ëÒï¹A¡ó¡³ #>à;-ºàÒü[>} ºàÒüìÅà>, Îv¡û¡àA¡ (Identity) šå³—³A¡ "[ÎKãƒ³A¡ ‘¹ç¡t¡’ t¡à "³åA¡ Ò>[g–ƒå>à ëÚ}Òüú R¡[ÎKã óå¡¹ç¡š "³Kã Îv¡û¡à³ Îv¡û¡àA¡ "³Kãƒ³A¡ú (5)
³t¡àR¡ "[ÎKã ³[ošå¹Kã ëšà[º[i¡ìA¡º [ÎWå¡ìÚÎ> "[Î "A¡>¤à ÒüX¹ì\[XKã #ìÒï "³à ºàA¡šà ³t¡³[>ú ³¹ç¡*Òü>à 1970 Kã ³t¡³ "[ÎƒKã 'ìJàÚKã [k¡ìÚi¡¹ƒà ëÒà}ºA¡[º¤[Î [ƒì¹v¡û¡¹, ëšÃ¹àÒüi¡ A¡Úà "[Î>à ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à ³ÅàKã &ì³W¡¹ Nøç¡š [º}J;>¹A¡šà, ët¡àR¡à>-ìt¡àR¡à>¤à new theme, form A¡Úàƒà ºàA—¡ ó¡à>¤à R¡³ƒ>à &Gš[¹ì³–i¡ ët¡ï¹A¡šà "[Î A¡Äà W¡;=>¹A¡Òüú ³¹ç¡*Òü>à [k¡ìÚi¡¹ƒà recrurring theme *Òü>à "àÒüìƒ[–i¡[i¡Kã ¯àÒ}¡ "[Î A¡Äà ët¡ï>¹A¡Òüú ³t¡à} "[Î¯àÒüKã ³[ošå¹ã [k¡ìÚi¡¹Kã ³t¡à}ƒà stalwart theatre persolalities [Å}Kã ³>å}ƒà "³à *Òü[¹¤à Dr. Lokendra Arambam >Îå ³t¡³ƒåKã [k¡ìÚi¡¹Kã [ó¡³ƒà ÒàÚ, During this time our generation came into the limelight in Manipuri theatre and grew concerned with issues of exploitation and oppresion, with the general feeling of discontent in the minds of the younger generation in Manipur at that time. H. Kanhailal, Ratan Thiyam and a few others including myself were deeply concerned with finding ideoms and expressions to reflect this mood of discontent, disillusionment and marginalization. The theme of protest came through subtle symbolic expressions which were not very overtly political compared to other parts of the country. (6)
ëºàÚ>>à ¹t¡> [=Úà³Kã "Òà>¤à Jåxà "[Îƒà &v¡û¡¹ *Òü>à Úà*ƒå>à YUYUSU Kã Åv¡û¡³ ºà}[J¤à World Cannes classic film actor, 2023 ƒà Red Carpet Actor of timeless classic Isanou ÒàÚ¹Kà JR¡>¤à A¡à}R¡¤³ ët¡à´¬>à ¹t¡> [=Úà³Kã ëšÃ "Þê¡à ÚåKA¡ã ëšà[º[i¡ìA¡º Òü–i¡[šøìi¡Î>Kã ³t¡à}ƒÎå "ÎåÄà ÒàÚ, ³t¡³ƒåKã ³[ošå¹Kã [ÎWå¡ìÚÎ> >Òàì¹àº[Å}Kã ³å®¡ì³–i¡ "ƒåKã ³å®¡ì³–i¡[> Úå´£¡³ *Òü¹Kà ÅàÄ¹[¤[Îú 'ìJàÚ[Î "³ƒà Úà*K‰à? "³ƒà Úà*K‰à? ët¡ïó¡³ JR¡ƒ¤à, '[ƒ "Wå¡´¬à >àA¡ºƒà Úà*[> [Î[> ú [Å¹¤à ³tå¡}ƒà ³àKã "àuà[Î>à ºàAÃ¡Kà, >Òàì¹àº youth [Å} "[Î>à A¡ƒàÒüƒà íºKìƒàÒüì>à? "Wå¡´¬à ³ó¡³ƒ[ƒ Aõ¡Ì¡ íº ÒàÚƒ>à W¡;ºåì¹ "ƒåƒÎå Úàì‰ú 'ìJàÚ A¡³àÒü>à ët¡ïKƒìK?
"ƒå>à ³[ÎKã ëÊ¡i¡ì³–i¡ "[ÎKã ³tå¡}ÒüÄà ¹t¡> [=Úà³Kã &ƒàìœ¡Î> "Þê¡àÚåK "[Î ³[ošå¹Kã ë>->à t¡àƒ¤à ³t¡³ƒåKã JåÄàÒü "ƒåKà Úà´•à ³[¹ íºî>ú ë³àì¹º ¤ÃàÒü–ƒì>ÎA¡ã critique, leadership A¡ã failure, communal hatred "³Îå} Òà;>-Ç¡>¤à ³Úà³ "[Î ¹t¡>>à A¡ì–i¡´š¹[¹ [³¹¹ *Òü>à ëÅ´ÃA¡Òüú ³[Î>à ¹t¡> [=Úà³ "ìÎ ³ÒàB¡ã "Òà>¤à [ƒì¹ìv¡à[¹ìÚº ë®¡>W¡¹ "[ÎƒKã ët¡àš-ìt¡àÙà multi- dimensional talent "ƒå l¡ü¤à ó¡}ìJøú ³ƒåKã šøƒG> "ƒå>à ët¡àR¡à>-ìt¡àR¡à>¤à Artistic, technical, Intelectual Jå[ƒ}³v¡û¡à ët¡àš-ët¡àÙà l¡ü¤à ó¡}ìJöú
"ƒåP¡´¬à ¹ê¡š-¹àK>à ëÅº Úà´•à W¡R¡>à šåì=àA¡šà ëº>³àA¡ šøƒG> ëšÃ "³à *ÒüJö¤à ‹¹³[¤¹ ®¡à¹[t¡Kã ‘"Þê¡à ÚåK’ ³[ošå¹ãƒà šåJø´¬à Åà³å>à [³;t¡àR¡¤à ÚåK ÒàÚ>à Òì–ƒàv¡ûå¡>à ¹t¡> [=Úà´•à [ƒì¹G> ët¡ïƒå>à šåì=àA¡[Jø¤à "ìW¡ï¤à šøƒG> "[Îƒà Åv¡û¡³ ºà}[Jø¤[Å} "[ÎÎå ë>Îì>º "³Îå} Òü–i¡¹ì>Îì>º ëÑHºƒà ÅA¡JR¡>¹¤à "à[i¢¡Ê¡ ³Úà³ "³à Úà*[¹ú ³[ošå¹ƒKã "ó¡¤à &v¡û¡¹ R¡àv¡û¡à J>Kvå¡>à ÅàÄ[J¤à ëšÃ "³[>ú Åv¡û¡³ ºà}[J¤[Å}[ƒ, ‹õt¡¹àÊöKã Åv¡û¡³ƒà ë>àUàJø¤à [\@ ë¤à[¤ì–ƒøà Å´¶¢, KÞê¡à¹ãKã Åv¡û¡³ƒà ëÚ}ìJà³ ë¹à³à, ÎgÚKã Åv¡û¡³ƒà ë>àUàJø¤à ¯à}ìJ³ º[ºi¡, [¤ƒå¹Kã Åv¡û¡³ƒà ë>àUàJö¤à ¯àì¹šà >¤, "Å«=³àKã Åv¡û¡³ƒà ë>àUàJö¤à "îÒ¤³ ¤ãì¹> (¤ãì¹> º´¬à) Aõ¡Ì¡Kã Åv¡û¡³ƒà "[¹¤³ Å¸à³ Å´¶¢ "³Îå} ëÎàì¹>Å}¤³ º[JA¡à”z, ÚåÚåt¡ÎåKã Åv¡û¡³ƒà A¡à}R¡¤³ ët¡à´¬à (º³\à ët¡à´¬à), Åàƒà>¤Kã Åv¡û¡³ƒà >à³´÷³ ëƒì¤>, Aõ¡šàW¡àÚ¢Kã Åv¡û¡³ƒà l¡à@ ³ìÚ}¤³ "Û¡ÚAå¡³à¹, ¤¸àÎA¡ã Åv¡û¡³ƒà 'W¡. Òüì¤àìW¡ï¤à "[Î>[W¡}¤>à ³¹ç¡*Òü¤à Åv¡û¡³ ºà}[Jú "ît¡ ëJàR¡³ã ºà–µã ëA¡à¹Î Úà*¹K[ƒ ³ãÚà³—à W¡R¡¤à "ìW¡ï¤à šøƒG> "³[>ú
¹t¡> [=Úà³Kã ³ÒàB¡ã "Òà>¤à ³[ošå¹ãƒà ÅàÄ¤à "Þê¡à ÚåK "[Îƒà Úà´•à =àK;[>}R¡àÒü *Òü[J¤[Î Úà´•à [>}[=>à well-designed, sophisticated ëšÃ "³Kã ët¡àš-ìt¡àÙà ³ÅA¡ Technically Úà´•à ³šàUº A¡>¤à, &v¡û¡¹[Å} "[Î [>R¡[=>à artistic polish ët¡ï¤à ëšÃ "³à *Òü[J¤à "[Î[>ú ³[Î>à ³[ošå¹ƒà [k¡ìÚi¡¹ ëW¡à}\[¹¤[Å} "[Îƒà "ì>ï¤à [³A¡š "³à ë=àA¡Ò>[Jú ët¡ï¤t¡¤å ëšÃ "[Îƒà 'ìJàÚKã šàìó¡à¢[³¢} "ài¢¡ ëó¡àÎ¢[Å} ³ìÒïÅàƒKã íº\[¹¤[Å} Å´•à Cultural or traditional element [Å}[ƒ "ƒåA¡ ÒàÙà Úà*[Jìƒú A¡Êå¡³P¡´¬ƒà J[\A¡ ëó¡[gÀA¡šà >*>à Úà´•à A¡à ëÒÄà 'ìJàÚKã A¡ºW¡ì¹º ëó¡à³¢[Å}ƒà emphasise ët¡ï¤à ë=}>[Jìƒú ÅÄà ¹t¡> [=Úà³ ëšÃƒà ëÒï[\A¡ íº[¹¤à Òü>àA¡ JåÀ¤à 'ìJàÚKã rich cultural or traditional representation Kã ³ÅA¡ "ƒå[ƒ l¡ü¤à ó¡}[‰ú
¹t¡> [=Úà³Kã "Òà>¤à Jåxà *Òü[¹¤à ‘"Þê¡à ÚåK’ "[ÎKã ³Jà t¡à¤à í>>[‰îR¡ ³àR¡*Òü>>à ¹t¡> [=Úà´•à ë>Îì>º ÑHæº *ó¡ l¡öà³àƒà [k¡ìÚi¡¹ "ài¢¡ t¡³[ºîR¡ š–ƒåš "[Î A¡à>ì=àA¡šà Úàƒ¤à "³[> ú ³¹³[ƒ ÑHæº "[Îƒà t¡ÀA¡[J¤à, t¡Þã¹A¡[J¤à *\à[Å}Kã Å×³ "[Î Îå}ìÅàÒü ëÅàÒüƒ>à ³ÒàB¡ã "Òà>¤à Jåxà "[ÎƒÎå ³[³ t¡à¤à t¡à¤[> ú
¹t¡> [=Úà³Kã [k¡ìÚi¡¹ í>>¤à ³t¡³ƒà ¹t¡> [=Úà´•à ºàÒüP¡´•à ºà;W¡[¹¤à ³ÒàB¡ã P¡¹ç¡ Òü¤øà[Ò³ "ºA¡à[\ (1925-2020) A¡à>ì=àA¡šà Úà¤à >ìv¡ú Òü¤øà[Ò³ "ºA¡à[\>Îå JàÒüƒKã ºå>à ët¡ï\¤à ³îÒì¹àÒü "[Î ¹t¡> [=Úà³[>ú ¹t¡> [=Úà´•à J«àÒüƒKã ºå>à ët¡ï¤Kã ³¹³ ³Úà³ "³à íºú ³ƒåKã ³>å}ƒà Òü¤øà[Ò³ "ºA¡à[\ƒà [³}ì=àº [š[¹¤à man of many talents ÒàÚ¤[Î³A¡ ¹t¡> [=Úà³ƒà íº¤à ³ÅàKã Úà*\¹A¡šà ³[t¡A¡ ³R¡àº "[Î "ºA¡à[\>à ó¡\>à JR¡[Jú ëºàÚ>>à "ìt¡àÙà "³>à "ºA¡à[\Kã ³Jàƒà t¡³[J¤à ÅA—¡àÒü¹¤à A¡Úà Om Shivpuri, Mohan Agashe, Firoz abas-Khan, Naseerudin Shah, Om Puri, Anupam Kher, Pankaj Kapur, Rohini Hattangadi, Surekha Sikri, "[Î>[W¡}¤[Å} "[Î "Úà´¬à [k¡ìÚi¡¹ =àìƒàv¡ûå¡>à [ó¡Âµƒà W¡R¡[J¤à "ƒåKà ¹t¡> [=Úà´•à [k¡ìÚi¡¹ƒà "ài¢¡ "[Î¤å ºàÒü[>} "³à *Òü>à ëÒà}ƒ>à íºìÒï¤à "[ÎÎå "³[>ú ³¹³ "[Î³v¡û¡>à "ºA¡à[\ ³Åà [Ò}[ºîR¡ƒà Alkazi Foundation >à [š¤à Alkazi Foundation Award, 2008 ¹t¡> [k¡Úà³Kã ë=àÒüìƒàA¡ ëÒì–ƒàA¡šà [k¡ìÚi¡¹ ët¡ï¤à Jåìƒàº¤å ÅA¡JR¡ƒå>à [š[Jú ³Jà t¡à¤[ƒ &¯àƒ¢ "[Î [š[Jì‰ ú
Òü¤øà[Ò³ "ºA¡à[\ ë>Îì>º ÑHæº *ó¡ l¡öà³à (&>&Î[ƒ) Kã šå¯à¹ãƒà J«àÒüƒKã ³t¡³ Åà}>à *Òü¤à [ƒì¹v¡û¡¹[>ú ³ÒàA—¡à 1962 ƒKã 1977 ó¡à*¤à *Òü¹´¶ãú "Òà>¤à &> &Î [ƒ ëÒïìƒàAÃ¡A¡šà ³t¡³ƒà [ƒì¹v¡û¡¹ *Òü>à ëÎiå¡ ëÎÄà 1959 ƒKã 1961 ó¡à*¤à *Òü[Jú Òü¤øà[Ò³ "ºA¡à[\>à "[>Ç¡¤à &>&Î[ƒKã [ƒì¹v¡û¡¹[>ú "ºA¡à[\>à ³t¡³ Åà}>à [ƒì¹v¡û¡¹ *Òü[¹îR¡ ³t¡³ƒà ³ÒàB¡ã Êå¡ìƒ–i¡[Å} "[Îƒà "A¡>¤à ëiö[>} [š[J¤[Å}Kã ³>åR¡ƒà AÃ¡à[ÎìA¡º ëó¡à³¢[Å} Å´•à Greek, Sanskrit, \šà>Kã Noh, Kabuki, Indian folk traditions "[Î Úà´•à ³¹ç¡*Òü¤à š>¤à ÚàÒüú ëºàÚ>>à visual aesthetics, discipline, textual fidelity "[Îƒà ëÎ–i¡¹ ët¡ï¤à Òü[–ƒÚà> [k¡ìÚi¡¹Kã ³ÅA¡ "[Î[>ú
budhachingtham@gmail.com