R¡¹à} "³Îå} R¡[ÎKã ³[ošå[¹ [k¡ìÚi¡¹ # 50
|
A¡àÒû¡àÒüºàº Úà³—à ³R¡à*[=>Îå ëÒï¹A¡Òüú ιѬ[t¡ šå\àKã ºãºà "³[ƒ "ît¡ ë=ï¹³ A¡ÚàKã íšÅà JàÚK;>¤à ³Úೃå A¡àÒû¡àÒüºàº>à ëºàÒü>à šàÚ¹´¶ãú "ƒå¤å ιѬt¡ã šå\à ¯à[;ºîR¡ƒà íšÅàƒå ëºàÒü>à "W¡àìšà; W¡à[³Ä¤à, W¡àì=àA¡šƒà ëºàÒü>à ëºàÒüìJöú A¡àÒû¡àÒüºàº "R¡à} *Òü>à [W¡gàA¡ ³W¡ºÇ¡>à W¡à¤à ó¡}ºv¡û¡¤à, ³³àKã ëJàÀà} [>}[=>à =A¡šà ó¡}ºv¡û¡¤>à ³ÅàKã malnutration Kã ëšøàì¤Ã³ Úà³—à W¡à*>à íº ú ³¹³ "ƒå>à íšÅàìƒà ëºàÒü>à ëºàÒü[Å>[J¹´¶ãú Silence then tension builds ºãºà ët¡ïK[> ÒàÚ>à JàÒüK;gJ¤à íšÅà šå´¬à "W¡àìšà; W¡à¤ƒà ëºàÒü[Å>ìJöú "³ì¹à³ƒà ³ÒàA¡šå ëÚàA¡[š =àA¡[š[¹¤à ³šì”‚ï, ³³àì¤àA—¡à JR¡ºAá¤[ƒ ÒàÚƒ>à ³ÒàB¡ã ¯àJº šå´¬à "[A¡¤>à ºàìUàÒü W¡>ìJøú šàJ;šà "[A¡¤Kà ëºàÚ>>à ³Ú峃à Ò[g–ƒƒå>à >촬ຠÒüìÅàv¡û¡à íº¤à ºåA¡³[> ëA¡ï¤ã ³[¹³t¡à "³Kã ³Ú峃à ëºà;[ºú
ëÎೃà [=¤à ó¡}ºv¡ûö¡ƒå>à l¡üšàÒü íºyƒå>à šà*ìW¡ƒà Òàœ¡æ>à [=¤Kã ³t¡à}ƒà *\à A¡àÒû¡àÒüKã ëºàÚ>¤ã Îà[¤yã>à ÒàÚ, ‘Òüît¡ ët¡à>å[Î>à ëA¡àÒü[= [=ì¹ú ó¡}‰¤[>>à J¤¹ƒà ÒàìÙ, A¡>àP¡´¬>à ë=}>[¤¹[ƒ íó¡ì\à³ "³à A¡W¡K[>ú QØl¡ã "³Îå A¡;W¡K[>ú A¡>àP¡´¬>à ó¡}¤ã¹¤[ƒ šàl¡ü šã¤ãÚåú
"Îå³—à ó¡à*¤à šà*ìW¡ƒà Òàœ¡æ>à [=>¤Kã ë=ïìƒàA¡ íº[Jú *씂àA—¡à ³R¡à* [=>à ëÒï¹A¡[Jú A¡àÒû¡àÒüºàº 1959 ƒà Jà Òü´£¡àº ÒàÒüÑH溃Kã ë³[yA¡ šàÎ ët¡ïì¹ú ëºàÚ>>à Òü´£¡àº A¡ìº\ƒà "àÒü& ó¡àÊ¡ ÒüÚ¹ t¡ì´Ãú A¡ìº\ "[΃à [k¡ìÚi¡¹ šà³\¤à A¡àÒû¡àÒüºàº º³ƒ³[ÎKã ë³àl¢¡> l¡öà³àKã º³Úà>¤[> ÒàÚ>à JR¡>ƒå>à Father of Modern Manipuri Theatre ÒàÚ¹Kà JR¡>[¹¤à *\à ët¡à}¤ø³ Kãt¡W¡–ƒø "Å´¬ãƒà [\ [Î ët¡à}¤øà ÒàÚ>à JR¡>¤à "[Î ë=}>ƒå>à A¡àÒû¡àÒüºàºKã [k¡ìÚi¡¹Kã ëJàR¡W¡; "ì>ï¤à t¡àS¡A¡ "³à ëÒïìJøú ³¹³[ƒ ët¡à}¤øà¤å ë³àl¢¡> ³[ošå¹ã [k¡ìÚi¡¹Kã ó¡àƒ¹ ÒàÚ>à JR¡>[¹¤Kã ³¹³[ƒ ³ÒàA—¡à ³[ošå¹Kã [k¡ìÚi¡¹Kã ëiö[ƒÎ> "ìÎ ³t¡³ƒåƒà ºàÒü[t¡>Kã ¯à¹ãKã l¡öà³à, šå¯à¹ãƒà Úå´£¡³ *Òü¤à l¡öà³à, ºàÒü[>}Kà ³[¹ íº>¤à, ëó¡àA¡ ëiö[ƒÎ>Kà ³[¹ íº>¤à l¡öà³à A¡ÚàKã ³ÅA¡ "[Î Jå>àÒüƒå>à modern theme, realistic character, ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à dramatic technique ³Úà³ "³à [Å[\ăå>à social realism ƒà A¡Äà W¡R¡[ÅÀA¡šà ëÅ A¡Úà ³ÒàB¡ã [k¡ìÚi¡¹ Nøç¡š ëÎàÎàÒü[i¡ [k¡ìÚi¡¹ "³Îå} ³[ošå¹Kã [k¡ìÚi¡¹ ºåš A¡Úà>à šàA—¡à ÅÄà ÅàĹA¡šƒKã[>ú
³t¡à} "[΃à A¡àÒû¡àÒüºàºÎå [\.[Î. ët¡à}¤öàKã ëÎàÎàÒü[i¡ [k¡ìÚi¡¹ƒà W¡[Ò "׳ìºà³ Úà*ƒå>à [>Úå [k¡ìÚi¡¹Kã ¯àJº ó¡}¤à ëÒï¹A¡[Jú ³t¡³ J¹à íº¹Kà A¡àÒû¡àÒüºàº ³ÒàB¡ã ³šº>à &ºàÒà¤àƒt¡à &[Nø t¡Ä>¤à =àÚú ³ÒàA—¡à &ºàÒà¤àƒt¡à &[Nø t¡[´ÃîR¡ ³>å}ƒà ³ÒàB¡ã "Òà>¤à ºãºà ‘ºàìÚR¡ "Òà>¤à’ ÒàÚ¤à l¡öà³à "[Î Òü[Jú &ºàÒà¤àƒt¡ íº[¹îR¡ ³t¡³ƒà ³ÒàB¡ã ³¹ç¡š ³šà}[Å} Wå¡}Jà³ `¡àì>Å«¹, ³ìÚ}¤³ "îÛ¡A塳à¹, ÅìKàºìų Òü–ƒøA塳๠"[Î>[W¡}¤[Å} ë=}>ƒå>à ³ÒàA—¡à ºãºàKã ³¹³ƒà ëÒïìƒàv¡ûå¡>à Òü´£¡àºƒà A¡àìº> áå[i¡ ë=àA¡šƒà ºãºà "³à ÅàÄ[Î ÒàÚ¤ƒKã ³Úೃå>à "ƒå[ƒ >ÒàA¡ Òüì¹à ÒàÚƒå>à ÒàÚ¤ƒKã ºàìÚ} "Òà>¤à "[Î Òü[J ú
A¡àÒû¡àÒüºàº>à ³t¡³ƒåKã ³ÒàB¡ã ³¹ç¡š ³šà}[Å} J¹à šå>Åã–ƒå>à students Artistes Association ëA¡ï¤à [k¡ìÚi¡¹ ºåš "³à [º}J;tå¡>à ³ÒàB¡ã ÒüÒà> Òà>¤à ºãºà ºàìÚ} "Òà>¤à 1961 ƒà Òü¤à "[Î ³àÚ šàA—¡à ³[ošå¹ l¡öà³à[i¡A¡ Úå[>Ú>Kã *[ƒìi¡à[¹Ú³ƒà ³Åà³A—¡à [ƒì¹G> ët¡ïƒå>à l¡ü;[Jú ºãºà "[Î Úà³—à ³àÚšàA¡šà ³ãÚà³—à Úà³—à šàÚ¤à ºãºà "³à *Òü[J ÒàÚ>Îå &v¡û¡¹ *Òü>à Źç¡A¡ Úà[J¤à l¡à@ ³ìÚ}¤³ "Û¡ÚA塳à¹>Îå ÒàÚú ºãºà "[Î A¡àÒû¡àÒüºàºKã [k¡ìÚi¡¹ "³Îå} šå[XKã ëJàR¡W¡;A¡ã J«àÒüƒKã ³¹ç¡ *Òü¤à "³Îå *Òü[J¤Kã ³¹³[ƒ ÒìÚ} tå¡}ƒà A¡àÒû¡àÒüºàºKã Åà}º¤à šå[X ëJàR¡ìºàÚ *Òü>à W¡;[³ÄKìƒï[¹¤ã íÒÑ•à³ Îà[¤[yÎå ë>v¡ûå¡>à &v¡û¡¹ "³à *Òü>à Źç¡A¡ Úà[Jú Îà[¤[y>à ºãºà "[ÎKã ëÒì¹àÒü>Kã Åv¡û¡³Îå ºà}[J ú
ºãºà "[Î W¡à*¹àA—¡à ëA¡ì¹v¡û¡¹ 11 ë¹à³ W¡R¡¤à t¡àS¡A¡ "[>Kã ºãºàKã ³¹³W¡; "³ƒà A¡àÒû¡àÒüºàº>à Jå; =๴¬[>ú ºãºà "[΃à *\à [\[Î ët¡à}¤øàKà ºãºà A¡Úà ët¡ï[³Ä¹ç¡¤Kã Jå;Òüƒà ºãºà ³ìųƒà ¯àR¡à}ƒà ó¡àKã [Å[\ĤKã ³W¡v¡à Úà´•à Òü>óÃå¡ìÚX ët¡ï¤à ºãºà "³[>ú ºãºà "[΃à Åv¡û¡³ ºà}[J¤à ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à º³ A¡Úàƒà ³ÅA¡>àÒü¤à *ÒüJø¤à *ÒüJø¤ã[Å} "ƒå[ƒ, "à¹@ ëA¡@ ë¹àì–ƒø[\;, ÅìKàºìź Òü–ƒøA塳à¹, l¡à@ ³ìÚ}¤³ "îÛ¡A塳à¹, "à¹@ ëA¡@ ëKàšàºÎ>à, ("à¹@ ëA¡@ ¹àì\–ƒø) "๠ëA¡ W¡ãR¡ìº>Î>à, "à¹@ ëA¡@ Î>àÚàÒü³à (ì³ìQ>) ëA¡ 'W¡ 볋à 냤ã, "ìÚA¡š³ A¡³ºà, Îà[¤yã "[Î>[W¡}¤>à Åv¡û¡³ ºà}[J ú [>}[Å}¤à Úà¤[ƒ ëšÃ "[΃à "à¹@ ëA¡@ Î>àÚàÒü³[ƒ [k¡ìÚi¡¹ƒà šå[XKã "Òà>¤à *Òü>à W¡àÒüÁ¡ "à[i¢¡Ê¡ "³à *Òü>à ëÊ¡\ƒà ëJàR¡ƒà¤à ëÒï[Jú ëºàÚ>>à Êå¡ìƒ–i¡ "à[i¢¡Ê¡ &ìÎà[ÎìÚÎ> "[Î>à *\à A¡àÒû¡àÒüºàºKã ‘ë³>A¡à’ ÒàÚ¤à ëšÃ "³Îå ÅàÄ[Jú
1962 ƒ[ƒ [k¡ìÚi¡¹ "ài¢¡A¡ã [šì=à¹Aá¤à "R¡A¡šà íÒ[Å}¤>à íºìt¡}º¤à íºìt¡}º¤ã "[> "[Î šå[X íºšå> ëųƒå>à Ú崬ຠëJàR¡ƒà[³Ä¹A¡[Jú "ƒå¤å ºåìÒà}-ëJà}ìƒà}¤[ƒ ëÚA¡ ë=àîA—¡ ÒàÚƒå>à íA¡Åà³ì=à} =à}\³ íº¹A¡ >åšà ³Úå³ƒà ºåìÒà}[J ú W¡[Ò "³Kã ³tå¡}ƒà Îà[¤yã¤å ëºïJ;[Jú [W¡ì¹à³ [>ìR¡àº Îà[¤yã ³Úà} Òü´£¡àº º³ƒ³ƒà 1946A¡ã \à>å¯à¹ã =à\;A¡ã t¡à} ³R¡àƒà t¡àÒü¤} ëJàR¡ƒà¹A¡Òüú "ìšàA¡š>à ³t¡³ƒåKã [W¡ì¹àº "³åìt¡à´¬ã "ìšàA¡[š>à [W¡ì¹à³ *}¤ã t¡´šàA¡ íº³à Úà³—à ³ÅA¡ >àÒü¤à 뤖ƒ³àÊ¡¹[>ú Îà[¤[y Îåš—t¡Kã W¡[Ò 7 Jv¡û¡à R¡àÚ[¹îR¡ƒKã ³ÒàB¡ã ³ì> [W¡ì¹à³ ëKï¹³[> 냤ã>à [k¡ìÚi¡¹Kã º³ƒà šå[Å>[¤¹A¡[Jú ë>àUàJø¤ã ³ì> [W¡ì¹à³ ëKï¹³[>Îå ³t¡³ƒåKã Úà³—à ³ÅA¡ >àÒü¤ã &ìC¡öÎ "³[>ú 1950Kã "ì=R¡¤à ³t¡³ƒKã ³[ošå¹Kã JåU} ëºàÒü[\} ëºàÚà [ÅÄà ó¡à*¹A¡[J¤à &ºà}¤³ \ÚW¡–ƒøKã iå¡[¹} l¡öà³à šà[i¢¡ƒà ëKï¹³[>Îå Úà*ƒå>à "A¡>¤à l¡öà³àKã ëJàR¡W¡; "ƒåƒà ³ì> ëKï¹³[>>à Îà[¤[y¤å šå[Å–ƒå>à *ìš¹à [k¡ìÚi¡¹ƒà [>³àÒüKã Åv¡û¡³ [>³àÒü Î>¸àÎt¡à ºà}ƒå>à [k¡ìÚi¡¹ƒà ëJàR¡ƒà[Jú
A¡àÒû¡àÒüºàº "³Îå} Îà[¤yã Úå´¬à>¤Kã šå[Xƒà ëJàR¡ƒà¹¤à ³tå¡}ƒ[ƒ "ì>ï¤à šå[X "³Kà ëºàÚ>>à ºàÒü¹¤à ëA¡ï¤à t¡³[=Jø¤à ºàÒü "[ÎKà "A¡>¤à ºà씂}>¤Kã ëJàR¡W¡;>à [šA¡ =>ìJøú t¡R¡àÒüó¡ƒ>à =¯àÚƒKãÎå ëÒÄà ºå>à Jg[¹¤à [k¡ìÚi¡¹ A¡ºà "ƒå ³t¡³ J¹[ƒ ëÅ;>-JàÒü>[Jú ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à [Ò}>>¤Kã šàî´¬ [=ƒå>à [Å>ó¡³ A¡Úà [=¤à ëÒï[Jú ³t¡³ J¹à Òü´£¡àºKã ¤àt¡àÎå ëÊ¡à¹Kã ëκÎì³> *Òü>Îå lå¡A¡à> ó¡´¬à Úà*[J ú ³=}ƒà National Building Construction Company ƒà ëA¡\åìÚº AáàA¢¡ *Òü>à =¤A¡ ët¡ï[Jú ³[ÎKã ³tå¡}ƒà Òü´£¡àºƒxã [A¡ìºà[³i¡¹ 26 ëºà³ ºàš—à íº¤à ³Úà} Òü´£¡àºKã šöàÒü쮡t¡ ÑHæº "³ƒà *\à ëÒƒ ³àÊ¡¹ "³à *Òü>à "³åA¡ =¤A¡ ët¡ï[Jú ³=}ƒà J¹ Åàó¡¤à =¤A¡ "³à Statistics Department t¡à Primary Investigator *Òü>à "³åA¡ =¤A¡ W¡}[J ú
ºàÒü¹¤à ëA¡ï¤Kã t¡³[=¤à ÅA¡ìºà> "ƒå>à [k¡ìÚi¡¹ ëA¡ï¤à A¡ºà "[ÎKã šåR¡¤à ³ît¡-³>à* "ƒåKã A¡ºàKã ³R¡ºà> "ƒå¤å[ƒ JA¡ [=}¤à R¡³[Jìƒú 1965 íÒÑ•à³ A¡àÒû¡àÒüºàº>à ºå[W¡}ƒå>à Òü´£¡àº ë¯Ê¡A¡ã Òà*¤³ ³¹v¡û¡à ëk¡ìÚi¡¹ [k¡¹¹ ëA¡ï¤à [k¡ìÚi¡¹ ºåš "[Î [º}J;[Jú ëºàÚ>>à ³ÒàB¡ã ëºàÚ>¤ã íÒÑ•à³ *}¤ã Îà[¤[yÎå [k¡ìÚi¡¹Kã ó¡´¬àv¡û¡à ³[>} t¡³—à ëW¡à}\¤à ó¡}[Jú ³[ÎKã ³tå¡} 1968 "[΃[ƒ A¡àÒû¡àÒüºàº ³ÒàA—¡à šà³\¤à [k¡ìÚi¡¹ º´¬ã "[΃à &[ÎÚàKã Úà³—à ³[³} íº¤à Òü>[Ê¡i塸t¡ "³à *Òü[¹¤à ë>ìÑ•º ÑHæº *ó¡ l¡öà³àƒà [k¡ìÚi¡¹ t¡´•¤à W¡R¡ìJøú "ƒå¤å [Ò[–ƒ "³Îå Òü}[ºÎ ëºàº JR¡ìƒ ÒàÚƒå>à =à 3 Jv¡û¡} t¡³ÒÀKà t¡à>ì=àAáA¡[Jú Ú峃à ë=àAáA¡šà ÒüA¡àÒüƒå>à =à 3 "³à ³³àĤà t¡[´¶Ä¤à "³Kã íºó¡³ƒà íºƒå>à JàR¡ƒå>à íº¹Kà Òü´£¡àºƒà ë=àAáv¡ûå¡>à ³ÅàKã [k¡ìÚi¡¹ ºèš A¡ºàìÛ¡y ³[ošå¹ 1969Kã \åºàÒü 19 ƒà [º}J;[J ú
A¡ºàìÛ¡y ³[ošå¹ ëÅ´Ã¤à ³tå¡}ƒ[ƒ A¡àÒû¡àÒüºàº "³Îå} Îà[¤[yKã ó¡à[\> šå>[Å>¤à R¡³‰¤à [k¡ìÚi¡¹ A¡ºàKã &>[\¢ "ƒå ³[>} t¡´Ã¤à A¡ºàKã ÅìKຠ"³P¡³ Jå¹ç¡š =à>à ëW¡>J;šà ëÒï¹A¡[Jú ºàÒü¤A¡ ó¡¤à ÒàÚ¤à ¯àîÒKã ¯àÒ> "³à *Òü>à A¡àÒû¡àÒüºàº ³[ošå¹ íºR¡àB¡ã Departmental Drama Unit of Publicity Department A¡ã producer Kã Îà[¤¢Î "³à ó¡}ìºú "ƒå¤å =¤A¡ "[Î W¡[Ò 10 ë¹à³ ët¡ï¹´ÃKà ³ÒàB¡ã [k¡ìÚi¡¹Kã [>}t¡´¬à ëJàR¡W¡v¡à Jåì¹ïKã Jåì¹ïR¡àv¡û¡à *Òü¹A¡š>à =¤A¡ "[Î =àìƒàA¡[Jú
³ƒåƒKã A¡àÒû¡àÒüºàº>à "A¡>¤à ëšøàìó¡ìÑ•º [k¡ìÚi¡¹ ët¡ïìK W¡š Úå}>à JÀƒå>à Úà³—à ëÎ[¹ÚÎ *Òü>à [k¡ìÚi¡¹ ët¡ï[³Ä¤à Úà¤à ¯àJº [t¡Ä¤à [k¡ìÚi¡¹Kã ³ã*Òü A¡Úà [=¤à ëÒï¹A¡[Jú t¡àS¡A¡ "[΃[> Îåš—t¡Kã W¡[Ò 36 ëºà³t¡³A¡ [Ò}º´¬à ³[ošå¹Kã [k¡ìÚi¡¹Kã Úà³—à W¡R¡ ë=àA¡šà šåJö´¬³ Åà³å ë=}>[J¤àú šåJø´¬³ Åà³å ë=}>¤Kã ³t¡à}ƒà *\à íÒÑ•à³ A¡àÒû¡àÒüºàº>à ³Åà³A—¡à Òü¤à ëÎ[³>๠뚚¹ "³ƒà "Îå³—à Òü¹´¶ãú
ëÅàA¡ 1969Kã \åºàÒü 19ƒà A¡ºàìÛ¡yKã "Òà>¤à l¡à@ A¡³º>à Òü¤à 냤Úà>ã šåì=àAá¤à ³tå¡}Kã ¯à[>ú Åà³åKà 'ÒàB¡à ÒüÒà> ÒàÄà JR¡>¤à >å[³; "ƒå³[v¡û¡ A¡à*ìJöú W¡[ÒƒåKã A¡àìº> ëºàÒü[‰îR¡Kã ³t¡³[>ú ºãºàƒà =¯àÚ Úà*¤à >Òà J¹à [=¹A¡šKã ëJàR¡\}ƒà 'Kã ³¹ç¡š "³à "[>>à º³[\}ƒå>à l¡ü[¹ìšàA¡, ×[\A—¡à "à¹. &³. [Î. ó¡à*>¤à º´¬ã[΃à W¡;ºKà ³ÒàA¡šå l¡üĹç¡Òüú ³t¡³ "ƒåKã ºãºà Úà*¤ã &ìC¡öÎ "³Kã ³Úå³[> ÒàÚú ³ÒàA¡Îå ³ó¡³ƒåƒà íº ÒàÚƒå>à l¡üĹ硤[>ú >å[³vå¡Kã ³ÒàB¡ã "W¡´¬à ³àÚì=àR¡ "ì>ï¤à ³ã "³à l¡üĤƒà ëó¡àR¡ìƒàA¡[J¤à ë³àì³à> [³ì>àA¡ 'Kã šå[A—¡}ƒà ×[\A¡ ó¡à*¤à ³[³ t¡à[¹ ú ³ÒàA¡ Òàì³à¢[>Ú³ ëJà}ƒå>à #îÅ +¹àÒü¹´¶ãú
"Îå³—à ³[ošå¹ã [k¡ìÚi¡¹Kã &A¡º¤¸ "[> ë=}>[J¤Kã ¯à¹ã "[Î *\à A¡àÒû¡àÒüºàº>à =´¬ã¹´¶ãú ³Jà t¡à>à *\à A¡àÒû¡àÒüºàº "³Îå} šåJø´¬ Åà³å (1942-1980) ¯àA¢¡ ët¡ï[³Ä[J¤Kã ³t¡à}ƒÎå ëšš¹ "[΃à "Îå³—à Òü[¹ú ëÅàA¡ ׳óå¡t¡¹àKã "R¡>¤à ³t¡³[>ú ëA¡à>å} º´šàv¡û¡à Ç¡³à} ºãºàKã ó¡´šàv¡û¡à l¡ü;[J¤à ‘t¡´•ºàÒü’ ƒà ³ÒàA¡ 'ÒàA¡ *\à Åà[³Ä[Jú ... A¡¤åÒü íA¡*Òü¤ƒà ÅA¡[J¤à #îÅ A¡¤åÒü íA¡*Òü¤à >[> >³à} ëÒàìyà} ëÒà... ³ÒàA—¡à Îå¹ šà>[Jú
[email protected]
ëÎೃà [=¤à ó¡}ºv¡ûö¡ƒå>à l¡üšàÒü íºyƒå>à šà*ìW¡ƒà Òàœ¡æ>à [=¤Kã ³t¡à}ƒà *\à A¡àÒû¡àÒüKã ëºàÚ>¤ã Îà[¤yã>à ÒàÚ, ‘Òüît¡ ët¡à>å[Î>à ëA¡àÒü[= [=ì¹ú ó¡}‰¤[>>à J¤¹ƒà ÒàìÙ, A¡>àP¡´¬>à ë=}>[¤¹[ƒ íó¡ì\à³ "³à A¡W¡K[>ú QØl¡ã "³Îå A¡;W¡K[>ú A¡>àP¡´¬>à ó¡}¤ã¹¤[ƒ šàl¡ü šã¤ãÚåú
"Îå³—à ó¡à*¤à šà*ìW¡ƒà Òàœ¡æ>à [=>¤Kã ë=ïìƒàA¡ íº[Jú *씂àA—¡à ³R¡à* [=>à ëÒï¹A¡[Jú A¡àÒû¡àÒüºàº 1959 ƒà Jà Òü´£¡àº ÒàÒüÑH溃Kã ë³[yA¡ šàÎ ët¡ïì¹ú ëºàÚ>>à Òü´£¡àº A¡ìº\ƒà "àÒü& ó¡àÊ¡ ÒüÚ¹ t¡ì´Ãú A¡ìº\ "[΃à [k¡ìÚi¡¹ šà³\¤à A¡àÒû¡àÒüºàº º³ƒ³[ÎKã ë³àl¢¡> l¡öà³àKã º³Úà>¤[> ÒàÚ>à JR¡>ƒå>à Father of Modern Manipuri Theatre ÒàÚ¹Kà JR¡>[¹¤à *\à ët¡à}¤ø³ Kãt¡W¡–ƒø "Å´¬ãƒà [\ [Î ët¡à}¤øà ÒàÚ>à JR¡>¤à "[Î ë=}>ƒå>à A¡àÒû¡àÒüºàºKã [k¡ìÚi¡¹Kã ëJàR¡W¡; "ì>ï¤à t¡àS¡A¡ "³à ëÒïìJøú ³¹³[ƒ ët¡à}¤øà¤å ë³àl¢¡> ³[ošå¹ã [k¡ìÚi¡¹Kã ó¡àƒ¹ ÒàÚ>à JR¡>[¹¤Kã ³¹³[ƒ ³ÒàA—¡à ³[ošå¹Kã [k¡ìÚi¡¹Kã ëiö[ƒÎ> "ìÎ ³t¡³ƒåƒà ºàÒü[t¡>Kã ¯à¹ãKã l¡öà³à, šå¯à¹ãƒà Úå´£¡³ *Òü¤à l¡öà³à, ºàÒü[>}Kà ³[¹ íº>¤à, ëó¡àA¡ ëiö[ƒÎ>Kà ³[¹ íº>¤à l¡öà³à A¡ÚàKã ³ÅA¡ "[Î Jå>àÒüƒå>à modern theme, realistic character, ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à dramatic technique ³Úà³ "³à [Å[\ăå>à social realism ƒà A¡Äà W¡R¡[ÅÀA¡šà ëÅ A¡Úà ³ÒàB¡ã [k¡ìÚi¡¹ Nøç¡š ëÎàÎàÒü[i¡ [k¡ìÚi¡¹ "³Îå} ³[ošå¹Kã [k¡ìÚi¡¹ ºåš A¡Úà>à šàA—¡à ÅÄà ÅàĹA¡šƒKã[>ú
³t¡à} "[΃à A¡àÒû¡àÒüºàºÎå [\.[Î. ët¡à}¤öàKã ëÎàÎàÒü[i¡ [k¡ìÚi¡¹ƒà W¡[Ò "׳ìºà³ Úà*ƒå>à [>Úå [k¡ìÚi¡¹Kã ¯àJº ó¡}¤à ëÒï¹A¡[Jú ³t¡³ J¹à íº¹Kà A¡àÒû¡àÒüºàº ³ÒàB¡ã ³šº>à &ºàÒà¤àƒt¡à &[Nø t¡Ä>¤à =àÚú ³ÒàA—¡à &ºàÒà¤àƒt¡à &[Nø t¡[´ÃîR¡ ³>å}ƒà ³ÒàB¡ã "Òà>¤à ºãºà ‘ºàìÚR¡ "Òà>¤à’ ÒàÚ¤à l¡öà³à "[Î Òü[Jú &ºàÒà¤àƒt¡ íº[¹îR¡ ³t¡³ƒà ³ÒàB¡ã ³¹ç¡š ³šà}[Å} Wå¡}Jà³ `¡àì>Å«¹, ³ìÚ}¤³ "îÛ¡A塳à¹, ÅìKàºìų Òü–ƒøA塳๠"[Î>[W¡}¤[Å} ë=}>ƒå>à ³ÒàA—¡à ºãºàKã ³¹³ƒà ëÒïìƒàv¡ûå¡>à Òü´£¡àºƒà A¡àìº> áå[i¡ ë=àA¡šƒà ºãºà "³à ÅàÄ[Î ÒàÚ¤ƒKã ³Úೃå>à "ƒå[ƒ >ÒàA¡ Òüì¹à ÒàÚƒå>à ÒàÚ¤ƒKã ºàìÚ} "Òà>¤à "[Î Òü[J ú
A¡àÒû¡àÒüºàº>à ³t¡³ƒåKã ³ÒàB¡ã ³¹ç¡š ³šà}[Å} J¹à šå>Åã–ƒå>à students Artistes Association ëA¡ï¤à [k¡ìÚi¡¹ ºåš "³à [º}J;tå¡>à ³ÒàB¡ã ÒüÒà> Òà>¤à ºãºà ºàìÚ} "Òà>¤à 1961 ƒà Òü¤à "[Î ³àÚ šàA—¡à ³[ošå¹ l¡öà³à[i¡A¡ Úå[>Ú>Kã *[ƒìi¡à[¹Ú³ƒà ³Åà³A—¡à [ƒì¹G> ët¡ïƒå>à l¡ü;[Jú ºãºà "[Î Úà³—à ³àÚšàA¡šà ³ãÚà³—à Úà³—à šàÚ¤à ºãºà "³à *Òü[J ÒàÚ>Îå &v¡û¡¹ *Òü>à Źç¡A¡ Úà[J¤à l¡à@ ³ìÚ}¤³ "Û¡ÚA塳à¹>Îå ÒàÚú ºãºà "[Î A¡àÒû¡àÒüºàºKã [k¡ìÚi¡¹ "³Îå} šå[XKã ëJàR¡W¡;A¡ã J«àÒüƒKã ³¹ç¡ *Òü¤à "³Îå *Òü[J¤Kã ³¹³[ƒ ÒìÚ} tå¡}ƒà A¡àÒû¡àÒüºàºKã Åà}º¤à šå[X ëJàR¡ìºàÚ *Òü>à W¡;[³ÄKìƒï[¹¤ã íÒÑ•à³ Îà[¤[yÎå ë>v¡ûå¡>à &v¡û¡¹ "³à *Òü>à Źç¡A¡ Úà[Jú Îà[¤[y>à ºãºà "[ÎKã ëÒì¹àÒü>Kã Åv¡û¡³Îå ºà}[J ú
ºãºà "[Î W¡à*¹àA—¡à ëA¡ì¹v¡û¡¹ 11 ë¹à³ W¡R¡¤à t¡àS¡A¡ "[>Kã ºãºàKã ³¹³W¡; "³ƒà A¡àÒû¡àÒüºàº>à Jå; =๴¬[>ú ºãºà "[΃à *\à [\[Î ët¡à}¤øàKà ºãºà A¡Úà ët¡ï[³Ä¹ç¡¤Kã Jå;Òüƒà ºãºà ³ìųƒà ¯àR¡à}ƒà ó¡àKã [Å[\ĤKã ³W¡v¡à Úà´•à Òü>óÃå¡ìÚX ët¡ï¤à ºãºà "³[>ú ºãºà "[΃à Åv¡û¡³ ºà}[J¤à ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à º³ A¡Úàƒà ³ÅA¡>àÒü¤à *ÒüJø¤à *ÒüJø¤ã[Å} "ƒå[ƒ, "à¹@ ëA¡@ ë¹àì–ƒø[\;, ÅìKàºìź Òü–ƒøA塳à¹, l¡à@ ³ìÚ}¤³ "îÛ¡A塳à¹, "à¹@ ëA¡@ ëKàšàºÎ>à, ("à¹@ ëA¡@ ¹àì\–ƒø) "๠ëA¡ W¡ãR¡ìº>Î>à, "à¹@ ëA¡@ Î>àÚàÒü³à (ì³ìQ>) ëA¡ 'W¡ 볋à 냤ã, "ìÚA¡š³ A¡³ºà, Îà[¤yã "[Î>[W¡}¤>à Åv¡û¡³ ºà}[J ú [>}[Å}¤à Úà¤[ƒ ëšÃ "[΃à "à¹@ ëA¡@ Î>àÚàÒü³[ƒ [k¡ìÚi¡¹ƒà šå[XKã "Òà>¤à *Òü>à W¡àÒüÁ¡ "à[i¢¡Ê¡ "³à *Òü>à ëÊ¡\ƒà ëJàR¡ƒà¤à ëÒï[Jú ëºàÚ>>à Êå¡ìƒ–i¡ "à[i¢¡Ê¡ &ìÎà[ÎìÚÎ> "[Î>à *\à A¡àÒû¡àÒüºàºKã ‘ë³>A¡à’ ÒàÚ¤à ëšÃ "³Îå ÅàÄ[Jú
1962 ƒ[ƒ [k¡ìÚi¡¹ "ài¢¡A¡ã [šì=à¹Aá¤à "R¡A¡šà íÒ[Å}¤>à íºìt¡}º¤à íºìt¡}º¤ã "[> "[Î šå[X íºšå> ëųƒå>à Ú崬ຠëJàR¡ƒà[³Ä¹A¡[Jú "ƒå¤å ºåìÒà}-ëJà}ìƒà}¤[ƒ ëÚA¡ ë=àîA—¡ ÒàÚƒå>à íA¡Åà³ì=à} =à}\³ íº¹A¡ >åšà ³Úå³ƒà ºåìÒà}[J ú W¡[Ò "³Kã ³tå¡}ƒà Îà[¤yã¤å ëºïJ;[Jú [W¡ì¹à³ [>ìR¡àº Îà[¤yã ³Úà} Òü´£¡àº º³ƒ³ƒà 1946A¡ã \à>å¯à¹ã =à\;A¡ã t¡à} ³R¡àƒà t¡àÒü¤} ëJàR¡ƒà¹A¡Òüú "ìšàA¡š>à ³t¡³ƒåKã [W¡ì¹àº "³åìt¡à´¬ã "ìšàA¡[š>à [W¡ì¹à³ *}¤ã t¡´šàA¡ íº³à Úà³—à ³ÅA¡ >àÒü¤à 뤖ƒ³àÊ¡¹[>ú Îà[¤[y Îåš—t¡Kã W¡[Ò 7 Jv¡û¡à R¡àÚ[¹îR¡ƒKã ³ÒàB¡ã ³ì> [W¡ì¹à³ ëKï¹³[> 냤ã>à [k¡ìÚi¡¹Kã º³ƒà šå[Å>[¤¹A¡[Jú ë>àUàJø¤ã ³ì> [W¡ì¹à³ ëKï¹³[>Îå ³t¡³ƒåKã Úà³—à ³ÅA¡ >àÒü¤ã &ìC¡öÎ "³[>ú 1950Kã "ì=R¡¤à ³t¡³ƒKã ³[ošå¹Kã JåU} ëºàÒü[\} ëºàÚà [ÅÄà ó¡à*¹A¡[J¤à &ºà}¤³ \ÚW¡–ƒøKã iå¡[¹} l¡öà³à šà[i¢¡ƒà ëKï¹³[>Îå Úà*ƒå>à "A¡>¤à l¡öà³àKã ëJàR¡W¡; "ƒåƒà ³ì> ëKï¹³[>>à Îà[¤[y¤å šå[Å–ƒå>à *ìš¹à [k¡ìÚi¡¹ƒà [>³àÒüKã Åv¡û¡³ [>³àÒü Î>¸àÎt¡à ºà}ƒå>à [k¡ìÚi¡¹ƒà ëJàR¡ƒà[Jú
A¡àÒû¡àÒüºàº "³Îå} Îà[¤yã Úå´¬à>¤Kã šå[Xƒà ëJàR¡ƒà¹¤à ³tå¡}ƒ[ƒ "ì>ï¤à šå[X "³Kà ëºàÚ>>à ºàÒü¹¤à ëA¡ï¤à t¡³[=Jø¤à ºàÒü "[ÎKà "A¡>¤à ºà씂}>¤Kã ëJàR¡W¡;>à [šA¡ =>ìJøú t¡R¡àÒüó¡ƒ>à =¯àÚƒKãÎå ëÒÄà ºå>à Jg[¹¤à [k¡ìÚi¡¹ A¡ºà "ƒå ³t¡³ J¹[ƒ ëÅ;>-JàÒü>[Jú ët¡àR¡à> ët¡àR¡à>¤à [Ò}>>¤Kã šàî´¬ [=ƒå>à [Å>ó¡³ A¡Úà [=¤à ëÒï[Jú ³t¡³ J¹à Òü´£¡àºKã ¤àt¡àÎå ëÊ¡à¹Kã ëκÎì³> *Òü>Îå lå¡A¡à> ó¡´¬à Úà*[J ú ³=}ƒà National Building Construction Company ƒà ëA¡\åìÚº AáàA¢¡ *Òü>à =¤A¡ ët¡ï[Jú ³[ÎKã ³tå¡}ƒà Òü´£¡àºƒxã [A¡ìºà[³i¡¹ 26 ëºà³ ºàš—à íº¤à ³Úà} Òü´£¡àºKã šöàÒü쮡t¡ ÑHæº "³ƒà *\à ëÒƒ ³àÊ¡¹ "³à *Òü>à "³åA¡ =¤A¡ ët¡ï[Jú ³=}ƒà J¹ Åàó¡¤à =¤A¡ "³à Statistics Department t¡à Primary Investigator *Òü>à "³åA¡ =¤A¡ W¡}[J ú
ºàÒü¹¤à ëA¡ï¤Kã t¡³[=¤à ÅA¡ìºà> "ƒå>à [k¡ìÚi¡¹ ëA¡ï¤à A¡ºà "[ÎKã šåR¡¤à ³ît¡-³>à* "ƒåKã A¡ºàKã ³R¡ºà> "ƒå¤å[ƒ JA¡ [=}¤à R¡³[Jìƒú 1965 íÒÑ•à³ A¡àÒû¡àÒüºàº>à ºå[W¡}ƒå>à Òü´£¡àº ë¯Ê¡A¡ã Òà*¤³ ³¹v¡û¡à ëk¡ìÚi¡¹ [k¡¹¹ ëA¡ï¤à [k¡ìÚi¡¹ ºåš "[Î [º}J;[Jú ëºàÚ>>à ³ÒàB¡ã ëºàÚ>¤ã íÒÑ•à³ *}¤ã Îà[¤[yÎå [k¡ìÚi¡¹Kã ó¡´¬àv¡û¡à ³[>} t¡³—à ëW¡à}\¤à ó¡}[Jú ³[ÎKã ³tå¡} 1968 "[΃[ƒ A¡àÒû¡àÒüºàº ³ÒàA—¡à šà³\¤à [k¡ìÚi¡¹ º´¬ã "[΃à &[ÎÚàKã Úà³—à ³[³} íº¤à Òü>[Ê¡i塸t¡ "³à *Òü[¹¤à ë>ìÑ•º ÑHæº *ó¡ l¡öà³àƒà [k¡ìÚi¡¹ t¡´•¤à W¡R¡ìJøú "ƒå¤å [Ò[–ƒ "³Îå Òü}[ºÎ ëºàº JR¡ìƒ ÒàÚƒå>à =à 3 Jv¡û¡} t¡³ÒÀKà t¡à>ì=àAáA¡[Jú Ú峃à ë=àAáA¡šà ÒüA¡àÒüƒå>à =à 3 "³à ³³àĤà t¡[´¶Ä¤à "³Kã íºó¡³ƒà íºƒå>à JàR¡ƒå>à íº¹Kà Òü´£¡àºƒà ë=àAáv¡ûå¡>à ³ÅàKã [k¡ìÚi¡¹ ºèš A¡ºàìÛ¡y ³[ošå¹ 1969Kã \åºàÒü 19 ƒà [º}J;[J ú
A¡ºàìÛ¡y ³[ošå¹ ëÅ´Ã¤à ³tå¡}ƒ[ƒ A¡àÒû¡àÒüºàº "³Îå} Îà[¤[yKã ó¡à[\> šå>[Å>¤à R¡³‰¤à [k¡ìÚi¡¹ A¡ºàKã &>[\¢ "ƒå ³[>} t¡´Ã¤à A¡ºàKã ÅìKຠ"³P¡³ Jå¹ç¡š =à>à ëW¡>J;šà ëÒï¹A¡[Jú ºàÒü¤A¡ ó¡¤à ÒàÚ¤à ¯àîÒKã ¯àÒ> "³à *Òü>à A¡àÒû¡àÒüºàº ³[ošå¹ íºR¡àB¡ã Departmental Drama Unit of Publicity Department A¡ã producer Kã Îà[¤¢Î "³à ó¡}ìºú "ƒå¤å =¤A¡ "[Î W¡[Ò 10 ë¹à³ ët¡ï¹´ÃKà ³ÒàB¡ã [k¡ìÚi¡¹Kã [>}t¡´¬à ëJàR¡W¡v¡à Jåì¹ïKã Jåì¹ïR¡àv¡û¡à *Òü¹A¡š>à =¤A¡ "[Î =àìƒàA¡[Jú
³ƒåƒKã A¡àÒû¡àÒüºàº>à "A¡>¤à ëšøàìó¡ìÑ•º [k¡ìÚi¡¹ ët¡ïìK W¡š Úå}>à JÀƒå>à Úà³—à ëÎ[¹ÚÎ *Òü>à [k¡ìÚi¡¹ ët¡ï[³Ä¤à Úà¤à ¯àJº [t¡Ä¤à [k¡ìÚi¡¹Kã ³ã*Òü A¡Úà [=¤à ëÒï¹A¡[Jú t¡àS¡A¡ "[΃[> Îåš—t¡Kã W¡[Ò 36 ëºà³t¡³A¡ [Ò}º´¬à ³[ošå¹Kã [k¡ìÚi¡¹Kã Úà³—à W¡R¡ ë=àA¡šà šåJö´¬³ Åà³å ë=}>[J¤àú šåJø´¬³ Åà³å ë=}>¤Kã ³t¡à}ƒà *\à íÒÑ•à³ A¡àÒû¡àÒüºàº>à ³Åà³A—¡à Òü¤à ëÎ[³>๠뚚¹ "³ƒà "Îå³—à Òü¹´¶ãú
ëÅàA¡ 1969Kã \åºàÒü 19ƒà A¡ºàìÛ¡yKã "Òà>¤à l¡à@ A¡³º>à Òü¤à 냤Úà>ã šåì=àAá¤à ³tå¡}Kã ¯à[>ú Åà³åKà 'ÒàB¡à ÒüÒà> ÒàÄà JR¡>¤à >å[³; "ƒå³[v¡û¡ A¡à*ìJöú W¡[ÒƒåKã A¡àìº> ëºàÒü[‰îR¡Kã ³t¡³[>ú ºãºàƒà =¯àÚ Úà*¤à >Òà J¹à [=¹A¡šKã ëJàR¡\}ƒà 'Kã ³¹ç¡š "³à "[>>à º³[\}ƒå>à l¡ü[¹ìšàA¡, ×[\A—¡à "à¹. &³. [Î. ó¡à*>¤à º´¬ã[΃à W¡;ºKà ³ÒàA¡šå l¡üĹç¡Òüú ³t¡³ "ƒåKã ºãºà Úà*¤ã &ìC¡öÎ "³Kã ³Úå³[> ÒàÚú ³ÒàA¡Îå ³ó¡³ƒåƒà íº ÒàÚƒå>à l¡üĹ硤[>ú >å[³vå¡Kã ³ÒàB¡ã "W¡´¬à ³àÚì=àR¡ "ì>ï¤à ³ã "³à l¡üĤƒà ëó¡àR¡ìƒàA¡[J¤à ë³àì³à> [³ì>àA¡ 'Kã šå[A—¡}ƒà ×[\A¡ ó¡à*¤à ³[³ t¡à[¹ ú ³ÒàA¡ Òàì³à¢[>Ú³ ëJà}ƒå>à #îÅ +¹àÒü¹´¶ãú
"Îå³—à ³[ošå¹ã [k¡ìÚi¡¹Kã &A¡º¤¸ "[> ë=}>[J¤Kã ¯à¹ã "[Î *\à A¡àÒû¡àÒüºàº>à =´¬ã¹´¶ãú ³Jà t¡à>à *\à A¡àÒû¡àÒüºàº "³Îå} šåJø´¬ Åà³å (1942-1980) ¯àA¢¡ ët¡ï[³Ä[J¤Kã ³t¡à}ƒÎå ëšš¹ "[΃à "Îå³—à Òü[¹ú ëÅàA¡ ׳óå¡t¡¹àKã "R¡>¤à ³t¡³[>ú ëA¡à>å} º´šàv¡û¡à Ç¡³à} ºãºàKã ó¡´šàv¡û¡à l¡ü;[J¤à ‘t¡´•ºàÒü’ ƒà ³ÒàA¡ 'ÒàA¡ *\à Åà[³Ä[Jú ... A¡¤åÒü íA¡*Òü¤ƒà ÅA¡[J¤à #îÅ A¡¤åÒü íA¡*Òü¤à >[> >³à} ëÒàìyà} ëÒà... ³ÒàA—¡à Îå¹ šà>[Jú
[email protected]